به گزارش اقتصادنیوز، ونزوئلا پس از زلزلههای ۷.۲ و ۷.۵ ریشتری روز چهارشنبه، با بحرانی انسانی و زیرساختی مواجه شده است که ابعاد آن هنوز بهطور کامل روشن نیست. در حالی که هزاران نفر کشته یا مفقود شدهاند و میلیونها نفر تحت تأثیر قرار گرفتهاند، واکنش دولت با انتقادهای گسترده داخلی و بینالمللی روبهرو شده است.
تحلیلگران معتقدند این بحران، بار دیگر ساختار فرسوده حکمرانی در ونزوئلا را که طی دههها تحت تأثیر سیاستهای «انقلاب بولیواری» شکل گرفته، در معرض قضاوت قرار داده است.
به گزارش فایننشالتایمز، دولت سوسیالیست انقلابی ونزوئلا طی سالهای گذشته در برابر شورشها، انزوای بینالمللی و حتی تلاش نیروهای آمریکایی برای کنار گذاشتن نیکلاس مادورو، رهبر این کشور، مقاومت کرده است. اما اکنون با شدیدترین آزمون خود روبهرو شده است؛ همزمان با افزایش خشم عمومی نسبت به واکنش ناکافی دولت به زلزله دوگانه روز چهارشنبه.
دلسِی رودریگز، سیاستمدار سوسیالیست باسابقه که دولت ترامپ از او برای رهبری ونزوئلا پس از برکناری مادورو حمایت کرده بود، روز جمعه هنگام بازدید از عملیات امداد در یک برج ۲۲ طبقه فروریخته در کاراکاس، از سوی بازماندگان مورد هو کردن و اعتراض قرار گرفت.
معترضان فریاد میزدند: «برو بیرون.»
در ایالت ویرانشده لاگوایرا در شمال پایتخت، ساکنان آواره مجبور شدند چهار روز پس از وقوع زلزلههای ۷.۲ و ۷.۵ ریشتری، با دستان خالی و بهصورت دستی آوارها را جابهجا کنند؛ آن هم با امید نجات افرادی که همچنان زیر آوار گرفتار هستند.
ویکتور آرّویو، که پسرش هنوز در خانهای گرفتار است که بخشی از آن فرو ریخته، گفت: «مجبور میشویم نزد بستگان برویم، چون اگر این دولت کار را پیش ببرد، حتی جایی برای پناه گرفتن هم نخواهیم داشت.»
او افزود که از زمان وقوع زلزلهها، در کنار همسایگانش در خیابان مقابل ساختمان میخوابد؛ جایی که تصاویر اعضای مفقودشده خانوادهها را نصب کردهاند و امیدوارند «معجزهای» رخ دهد و آنها زنده پیدا شوند.
یک وسیله نقلیه آسیبدیده در میان خرابهها در ایالت لاگوایرا
میزان دقیق خسارات انسانی و اقتصادی هنوز مشخص نیست. با این حال، بنا بر اعلام مقامهای ونزوئلا، شمار قربانیان تا روز یکشنبه به ۱,۴۵۰ نفر افزایش یافته و انتظار میرود این رقم باز هم بیشتر شود.
برآوردهای اولیه نهادهای سازمان ملل نشان میدهد که این زلزله حدود ۶.۷ میلیارد دلار خسارت به همراه داشته و تا ۶.۷۶ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده است؛ از جمله ۲ میلیون نفر در کاراکاس. دولت ونزوئلا اعلام کرده است که ۱۸۹ ساختمان فروریخته و ۵۸۵ ساختمان بهصورت جزئی آسیب دیدهاند؛ همچنین ۳۸ بیمارستان نیازمند تعمیر هستند.
تحلیلگران میگویند واکنش دولت، ضعفهای ساختاری رژیمی را آشکار کرده است که طی بیش از ۲۷ سال، بخش عمدهای از ظرفیت حکمرانی و مدیریت بحران دولت ونزوئلا را تضعیف کرده است.
ادوارد رودریگز، تحلیلگر سیاسی ونزوئلایی نزدیک به اپوزیسیون، گفته است: «دولت موقت به رهبری دلسِی رودریگز نشان داده که بیش از ۷۲ ساعت پس از وقوع فاجعه، قادر به پاسخگویی مناسب نبوده است.»
او افزود: «این واکنش با نبود برنامهریزی و فقدان رهبری در مدیریت بحران همراه بوده و نوعی بداههکاری کامل را نشان میدهد؛ همچنین نیروهای مسلحی که سالها برای سرکوب جمعیت آموزش دیدهاند، نه برای کمک در زمان بحران.»
زمانی که هوگو چاوز پس از پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری ۱۹۹۹، موسوم به «انقلاب بولیواری» را آغاز کرد، بازآرایی گستردهای در ساختار ونزوئلا ایجاد کرد. در شرایطی که درآمدهای نفتی بالا بود، او هزینههای سنگینی را صرف مسکن اجتماعی و برنامههای درمانی کرد، در حالی که همزمان نهادهای رسمی کشور را تضعیف کرد.
فساد افزایش یافت و چاوز — که پیشتر یک طراح کودتا و چترباز ارتش بود — نقش ارتش را در سیاست تقویت کرد، بهطوریکه وزارتخانهها جای خود را به «مأموریتهای بولیواری» او دادند.
پس از مرگ چاوز در سال ۲۰۱۳ بر اثر سرطان، نیکلاس مادورو جانشین او شد و در شرایطی که اقتصاد کشور در حال فروپاشی بود، دستگاه سرکوب سیاسی را گسترش داد؛ بهطوریکه تولید ناخالص داخلی بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۱ حدود سهچهارم کاهش یافت و حدود یکچهارم جمعیت کشور به خارج مهاجرت کردند.
ونزوئلا در تلاش برای بازسازی بدهیهای عمومی خود که در دوران مادورو و چاوز بهشدت افزایش یافته، روابط خود را با صندوق بینالمللی پول (IMF) از سر گرفته است. این کشور قرار است یک بدهی ۲۴۰ میلیارد دلاری را اعلام کند که بنا بر گزارش فایننشال تایمز، آن را به بزرگترین فرآیند بازسازی بدهی دولتی در تاریخ تبدیل خواهد کرد.
اورلاندو پرز، استاد علوم سیاسی در دانشگاه نورث تگزاس در دالاس، گفته است میراث «چاویسمو» — عنوانی که برای جنبش چاوز استفاده میشود — در واکنش به زلزله هفته گذشته بهوضوح قابل مشاهده است.
او گفت: «این فاجعه پیامدهای بیش از دو دهه فرسایش نهادی را آشکار کرده است: آتشنشانانی بدون تجهیزات مناسب، بیمارستانهایی مملو از بیمارانی که روی زمین خوابیدهاند، و ساختمانهایی که بهدلیل عدم اجرای مقررات ساختوساز یا نادیده گرفتن آنها، بهصورت کامل فروریختهاند.»
او افزود: «منابع وجود داشت، اما به جای دیگری رفتند؛ بخشی به فساد و بخشی دیگر صرف تثبیت قدرت و جلوگیری از کودتا علیه رژیم شد.» این نخستین بار نیست که «چاویسمو» و ایالت لاگوایرا با یک فاجعه طبیعی روبهرو میشوند.
در سال ۱۹۹۹، تنها ۱۱ ماه پس از آغاز ریاستجمهوری چاوز، این منطقه با رانش زمین و سیلابهای شدید روبهرو شد که تا ۳۰ هزار کشته برجای گذاشت؛ خانهها را دفن کرد و زیرساختها را به دریای کارائیب شستورو داد.
در آن زمان، در میان انتقادات گسترده نسبت به واکنش کند دولت، چاوز کمکهای آمریکا را رد کرد؛ اقدامی که به گفته زندگینامهنویسان او، به توصیه متحد کمونیستش در هاوانا، فیدل کاسترو انجام شد.
دلسِی رودریگز از منطقهای آسیبدیده از زلزله در کاراکاس بازدید میکند؛ جایی که نیروهای امدادی در روز جمعه در حال جستوجوی بازماندگان بودند.
امروز ناظران شباهتهایی با آن فاجعه میبینند، هرچند اینبار دولت از ۱۵۰ میلیون دلار کمک آمریکا استقبال کرده است.
ریکاردو هاوسمان، وزیر پیشین ونزوئلا در دهه ۱۹۹۰ و استاد دانشگاه هاروارد، گفته است که «خشم و انزجار» نسبت به «رژیم و نیروهای مسلحی که عملاً در صحنه حضور ندارند» وجود دارد؛ نیروهایی که به گفته او «به جای هدایت داوطلبان، در تلاش برای سرکوب آنها هستند».
او افزود: «دلسِی هیچ تلاشی برای متحد کردن و بسیج کشور نکرده است. در عوض، اولویت او ثبات رژیم بوده نه عملیات نجات.»
آنجِل رانگل سانچز، که در جریان فاجعه سال ۱۹۹۹ ریاست آژانس مدیریت بحران ونزوئلا را برعهده داشت، نیز پس از سالها تمرکز ارتش بر سرکوب مخالفان، عملکرد نظامی در بحران کنونی را بهشدت مورد انتقاد قرار داد.
او گفت: «اولویتهای عملیاتی آنها در ۱۵ سال گذشته به سمت امنیت داخلی تغییر کرده است، با این فرض که بزرگترین تهدید دولت، اعتراضات عمومی است.»
او افزود که در روند تدارکات، به جای تجهیز آتشنشانها، خرید آبپاشهای فشارقوی برای متفرق کردن معترضان در اولویت قرار گرفته بود.
در ایالت لاگوایرا، چندین پروژه مسکن اجتماعی شاخص دوران چاویسمو، همراه با برجهای هتلی، در اثر زلزلهها با خاک یکسان شدند. رانگل سانچز گفت زمانی که این پروژهها بیش از دو دهه پیش ساخته میشدند، دولت چاوز مانع از بازرسی مهندسان از استانداردهای ساختوساز شده بود.
او افزود: «اگر سعی میکردیم عکس بگیریم، ما را تهدید به زندان میکردند.»
یک مرد در خیابانی آسیبدیده از زلزله در منطقه «لوس کورالس» در ایالت لاگوایرا قدم میزند.
در مناطق و شهرهای مختلف ایالت لاگوایرا، بسیاری از خیابانها دچار ترکخوردگی و شکاف شدهاند و بقایای ساختمانهای فروریخته، مسیرها را مسدود کرده و تردد در استان را عملاً به بنبست کشانده است.
بازماندگان که اکنون بیخانمان شدهاند، در صفهای طولانی برای دریافت غذا، آب و دارو ایستادهاند؛ در حالی که داوطلبان در حال توزیع کمکها هستند. بوی تعفن اجساد در فضا سنگینی میکند.
تنها در چند نقطه محدود، تیمهای امداد دولتی قابل مشاهده هستند و در سایر مناطق، سازمانهای مردمی بار اصلی امدادرسانی را بر دوش گرفتهاند. دولت روز جمعه لاگوایرا را منطقه بحرانزده اعلام کرد و ورود به این ایالت را محدود ساخت.
یکی از امدادگران داوطلب گفت: «همه اینجا با دست خالی شروع به آواربرداری کردند. اگر ما و خود مردم نبودیم، وضعیت حتی بدتر از این هم میشد.»
واکنش به این فاجعه در حالی رخ میدهد که ونزوئلا پس از برکناری مادورو دچار تحولات سیاسی شده است.
دولت ترامپ از رودریگز حمایت کرده است تا بخشهای هیدروکربن و معدن کشور را برای سرمایهگذاری خصوصی باز کند؛ در ازای آن، بخشی از سیاست «فشار حداکثری» و تحریمهای اقتصادی اعمالشده در دوره اول ترامپ لغو شود.
واشنگتن همچنین مدیریت فروش نفت ونزوئلا را در دست گرفته است؛ اقدامی که هرچند باعث افزایش صادرات شده، اما به گفته تحلیلگران با نبود شفافیت همراه بوده است.
با وجود ادعای اخیر ترامپ مبنی بر اینکه مردم ونزوئلا در حمایت از اقدامات او «در خیابانها در حال رقصیدن هستند»، بسیاری از شهروندان نسبت به دخالت آمریکا بدبینتر شدهاند و از کندی روند انتقال سیاسی ابراز نارضایتی میکنند.
دولت ترامپ پیش از وقوع زلزله اعلام کرده بود که انتخابات زمانی برگزار خواهد شد که ونزوئلا و اقتصاد آن به ثبات رسیده باشند.
یک مرد به ساختمان ویرانشدهای در ایالت لاگوایرا نگاه میکند.
مادورو در انتخابات سال ۲۰۲۴ خود را پیروز اعلام کرد؛ انتخاباتی که در آن، رهبر اصلی اپوزیسیون، ماریا کورینا ماچادو، از حضور در رقابتها منع شده بود. با این حال، شمارش آرای مستقل که از سوی اپوزیسیون انجام شد نشان داد که ادموندو گونزالس، نامزد جایگزین ماچادو، پیروز واقعی انتخابات بوده است. هر دو چهره، ماچادو و گونزالس، اکنون در تبعید به سر میبرند.
ماچادو که در واشنگتن زندگی میکند و سال گذشته جایزه صلح نوبل را دریافت کرده است، طبق گزارشها در حال بررسی احتمال بازگشت به ونزوئلا در پی وقوع این فاجعه است.
پدرو بورِلی، یکی از چهرههای اپوزیسیون نزدیک به ماچادو، در شبکه اجتماعی X نوشت: «هیچکس در خیابانها در حال رقصیدن نیست. مردم در حال آواربرداری، دفن مردگان و جستوجوی مفقودان هستند.» او افزود: «میلیونها نفر در ونزوئلا تغییرات کمی را از زمان عملیات نظامی درخشان که مادورو را از قدرت کنار زد، دیدهاند.»
در خیابانهای لاگوایرا، بسیاری از ساکنان محلی در عملیات امداد مشارکت دارند؛ همزمان تیمهای بینالمللی از اتحادیه اروپا و کشورهایی از جمله السالوادور و مکزیک نیز شروع به ورود به ونزوئلا کردهاند.
لیوسکا اسکوبار، که اعضای خانوادهاش همچنان زیر آوار گرفتار هستند، در حالی که گرد و غبار را از صورت خود پاک میکرد، گفت: «این وضعیت بسیار دشوار است، اما نمیتوانیم فقط بایستیم و هیچ کاری نکنیم.» او افزود: «ما با دستهای در هم قفلشده اینجا نمیمانیم.»
