راویان| سرویس نفت و انرژی ؛ حیدر کاشف ؛ چند ماه پس از حملات آمریکا، بخش عمده خطوط تولید پتروشیمی جم دوباره فعال شدهاند، اما واحد بوتادین این شرکت هنوز در انتظار بازسازی است. ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ این واحد هدف حمله قرار گرفت. ۲۴ خرداد، خطوط تولید مجتمع با حدود ۸۰ درصد ظرفیت اسمی به مدار برگشتند و در مردادماه، قرارداد ساخت تجهیزات آسیبدیده وارد مرحله اجرا شد. برای بازسازی و راهاندازی دوباره واحد بوتادین نیز حدود ۲۴ ماه زمان برآورد شده است.
پتروشیمی جم فعالیت تولیدی خود را از ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با تشدید حملات و محدودیتهای عملیاتی منطقه، متوقف کرده بود. پس از فراهم شدن شرایط لازم و تأمین برق، تولید دوباره آغاز شد و شرکت اعلام کرد که از یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ خطوط تولید با حدود ۸۰ درصد ظرفیت اسمی فعال شدهاند. واحد بوتادین اما همچنان از مدار خارج بود.
توقف چندماهه تولید در یک مجتمع پتروشیمی، هزینههایی فراتر از کاهش تولید روزانه دارد. توقف اضطراری واحدها، فلرینگ گازهای مشعل و اختلال در تأمین محصولات از پیامدهای آن است. در عسلویه که مجتمعهای پتروشیمی به یکدیگر وابستهاند، تغییر در تولید یک واحد میتواند به واحدهای دیگر هم برسد.
واحد بوتادین جم در ۱۷ فروردین به صورت مستقیم آسیب دید. طبق اعلام روابط عمومی شرکت، بررسیهای کارشناسی زمان مورد نیاز برای بازسازی، تعمیر و راهاندازی دوباره این واحد را حدود ۲۴ ماه برآورد کرده است.
اگر این زمان از فروردین ۱۴۰۵ محاسبه شود، موعد تقریبی بازگشت واحد به بهار ۱۴۰۷ میرسد. این تاریخ، موعد قطعی بهرهبرداری نیست و برآورد کارشناسی از زمان مورد نیاز برای بازسازی و راهاندازی واحد است.
در همین فاصله، تولید در واحدهای دیگر مجتمع ادامه پیدا کرده است. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، هشتم مردادماه امسال در جریان بازدید از پتروشیمی جم گفت با وجود آسیب واردشده به یکی از واحدهای تولیدی، روند تولید کل مجتمع کاهش نیافته است. او همچنین از آغاز ساخت تجهیزات آسیبدیده با استفاده از ظرفیتهای فنی داخلی خبر داد.
ساخت تجهیزات آسیبدیده اکنون بخشی از روند بازسازی است. نقشههای فنی بخشهای آسیبدیده تهیه و تأیید شده و ساخت تجهیزات مورد نیاز برای بازگرداندن واحد بوتادین به مدار در دستور کار قرار گرفته است. میدری نیز در بازدید مردادماه بر استفاده از ظرفیتهای فنی داخلی تأکید کرد.
حدود ۷۰ نفر در واحد آسیبدیده بوتادین کار میکردند. پس از حادثه، این نیروها در واحدهای دیگر مجتمع مشغول شدند و حقوق، مزایا و بیمه آنها ادامه یافت. بخشی از این کارکنان سالها در همین واحد فعالیت کردهاند و تجربه آنها در زمان تعمیر و راهاندازی دوباره خط میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
۲۹ تیرماه، محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، به همراه عباس علیآبادی، وزیر نیرو از پتروشیمی جم بازدید کردند. در این بازدید روند بازسازی مجتمع و بازگشت آن به مدار تولید بررسی شد.
قائمپناه در جریان این بازدید، جم را یکی از صنایع مهم و راهبردی کشور، منطقه و جهان دانست و گفت: محصولات این مجتمع خوراک و نیاز تولیدی ۱۴ کارخانه پتروشیمی دیگر را تأمین میکند.
این وابستگی، اهمیت تولید جم را به خارج از محدوده مجتمع میبرد. بخشی از محصولاتی که در این مجتمع تولید میشوند، در واحدهای دیگر به عنوان خوراک یا ماده اولیه مورد استفاده قرار میگیرند.
پتروشیمی جم بهویژه به دلیل واحد الفین خود، یکی از مجتمعهای مهم پتروشیمی کشور است. ظرفیت اسمی این واحد حدود یک میلیون و ۳۲۰ هزار تن اتیلن و حدود ۳۰۶ هزار تن پروپیلن در سال است. پلیاتیلن سنگین، پلیاتیلن سبک خطی، بوتادین و بوتن-۱ از دیگر محصولات این مجتمع هستند.
بوتادین در صنایع پاییندستی از جمله تولید لاستیک مصنوعی و ABS کاربرد دارد. ادامه توقف این واحد، بنابراین، میتواند بر واحدهای مرتبط با این محصول نیز اثر بگذارد.
پروپیلن جم نیز بخشی از زنجیرهای است که در واحدهای دیگر ادامه پیدا میکند. بخشی از خوراک مورد نیاز جمپیلن از پتروشیمی جم تأمین میشود و محدودیت در تأمین خوراک و سرویسهای جانبی در دوره توقف تولید منطقه، فعالیت جمپیلن را هم تحت تأثیر قرار داد.
جمپیلن از ۲۲ خرداد با حدود ۶۰ درصد ظرفیت اسمی فعالیت خود را آغاز کرد و پس از آن ظرفیت تولیدش افزایش یافت.
در عسلویه، خوراک، یوتیلیتی و محصولات میان مجتمعها جابهجا میشود. به همین دلیل، توقف یا کاهش تولید یک مجتمع میتواند در واحدهای بعدی زنجیره نیز اثر بگذارد.
بازدیدهای انجامشده در ماههای پس از حادثه نیز عمدتاً حول ادامه تولید و روند بازسازی مجتمع انجام شد. ۲۹ تیرماه قائمپناه و وزیر نیرو از پتروشیمی جم بازدید کردند و روند بازسازی را مورد بررسی قرار دادند. هشتم مردادماه نیز میدری از بخشهای آسیبدیده بازدید کرد و از انعقاد قرارداد ساخت تجهیزات خبر داد.
در جریان بازدید وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، استفاده از متخصصان داخلی و ظرفیتهای فنی کشور مورد تأکید قرار گرفت. بازسازی واحدی مانند بوتادین از طراحی و ساخت تجهیزات تا انتقال، نصب، آزمایش و راهاندازی را دربرمیگیرد و میان تیمهای فنی مجتمع و سازندگان تجهیزات نیازمند هماهنگی مستمر است.
تجهیزات پس از ساخت باید آزمایش شوند، به مجتمع منتقل و نصب شوند و در مرحله راهاندازی عملکرد آنها در شرایط عملیاتی خط تولید بررسی شود. به همین دلیل، بازسازی یک واحد آسیبدیده تنها با پایان ساخت تجهیزات تمام نمیشود.
برای واحد بوتادین حدود ۲۴ ماه زمان برآورد شده است. در این مدت، ساخت تجهیزات، انتقال آنها به مجتمع، نصب، آزمایش و راهاندازی باید انجام شود. تا زمانی که جدول زمانبندی دقیق هر مرحله منتشر نشود، تاریخ قطعی بازگشت واحد مشخص نیست.
آنچه تاکنون رخ داده، اما تاریخهای مشخصی دارد. توقف تولید از ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد. ۱۷ فروردین، واحد بوتادین آسیب دید. ۲۴ خرداد، خطوط تولید پس از تأمین برق با حدود ۸۰ درصد ظرفیت دوباره وارد مدار شدند. ۲۹ تیرماه معاون اجرایی رئیسجمهور و وزیر نیرو از مجتمع بازدید کردند و هشتم مردادماه وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از آغاز ساخت تجهیزات آسیبدیده خبر داد.
در این مدت، نیروهای واحد آسیبدیده به بخشهای دیگر مجتمع منتقل شدند، تولید در واحدهای سالم ادامه پیدا کرد و کار بازسازی بوتادین وارد مرحله ساخت تجهیزات شد.
در عسلویه، فاصله میان اعلام یک پروژه و راهاندازی آن گاهی چند کیلومتر لوله و هزاران قطعه تجهیزات است. بخشی از این تجهیزات اکنون در داخل کشور ساخته میشوند تا واحد آسیبدیده بوتادین دوباره به مدار برگردد.
پتروشیمی جم امروز دیگر مجتمع متوقفشده اسفند و فروردین نیست. بخش عمده خطوط تولید دوباره فعال شدهاند و بازسازی واحد بوتادین ادامه دارد.
اگر برآورد ۲۴ ماهه کارشناسان محقق شود، بهار ۱۴۰۷ زمان تقریبی بازگشت این واحد خواهد بود. تا آن زمان، پیشرفت ساخت تجهیزات، نصب آنها و آغاز مراحل راهاندازی، مهمترین نشانههای قابل پیگیری برای سنجش روند بازسازی خواهد بود.
