راویان| حیدر کاشف ،سرویس نفت و انرژی؛ شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی یک میلیارد و ۲۲۴ میلیون مترمکعب گاز مشعل پالایشگاههای یازدهم و دوازدهم را برای یک دوره سهساله به مزایده گذاشته است. این موضوع ، دستکم روی کاغذ گامی بزرگ در مسیر جمعآوری گازهای همراه به نظر میرسد. اسناد موجود اما واقعیت دیگری را نشان میدهند.
گاز مشعل این دو پالایشگاه به دلیل غلظت بالای دیاکسیدکربن، محصولی آماده تزریق به شبکه یا مصرف صنعتی نیست. فرآورش آن نیازمند زنجیرهای از تأسیسات شیرینسازی و انتقال است.
وزارت نفت از جمعآوری روزانه ۱۱.۵ میلیون مترمکعب گاز مشعل در کشور خبر میدهد. شکاف میان ظرفیت جمعآوری و زیرساخت فرآورش و مصرف، آینده اقتصادی این مزایده و سرنوشت واقعی این حجم از گاز را نامشخص کرده است.
شکاف ارقام مزایده و واقعیت مهندسی
شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی یک میلیارد و ۲۲۴ میلیون مترمکعب گاز مشعل پالایشگاههای یازدهم و دوازدهم را به مزایده گذاشته است. تقسیم این رقم بر سه سال، میانگین سالانه ۴۰۸ میلیون مترمکعب و روزانه یک میلیون و ۱۲۰ هزار مترمکعب را نشان میدهد.
یک واقعیت فنی -مهندسی در پس این ارقام نهفته است. گاز مشعل این دو پالایشگاه به دلیل غلظت بالای دیاکسیدکربن، محصولی آماده مصرف نیست. فرآورش و شیرینسازی این گاز نیازمند تجهیزات ویژه و فرایندهای پیچیده شیمیایی است.
این هزینه، بخش قابلتوجهی از حاشیه سود احتمالی معامله را میبلعد. ورود بخش خصوصی به این مزایده منوط به توجیه اقتصادی فرآورش گاز ترش و تأمین زیرساختهای انتقال است.
بنبست گاز بدون مصرفکننده نهایی
در این میان، محسن پاکنژاد، وزیر نفت، به تازگی از جمعآوری روزانه ۱۱.۵ میلیون مترمکعب گاز مشعل در پروژههای مختلف از ابتدای دولت چهاردهم خبر داده، ظرفیت جمعآوری که پیش از این حدود ۵.۵ میلیون مترمکعب در روز بود، با اجرای پروژههای جدید به ۱۷ میلیون مترمکعب ارتقا یافته است.
گاز جداشده از مشعل، بدون مسیر مشخص، بیارزش است. رسیدن به مصرفکننده نهایی، فرآورش در واحدهای جانبی یا انتقال به شبکه سراسری، سه مسیر پیشروی این گاز است. هر یک زیرساختهای سنگین و هزینههای عملیاتی خاص خود را میطلبد.
الگوی فاز نهم و ضرورت مصرف
برای درک اهمیت مصرفکننده در زنجیره ارزش گاز مشعل، میتوان به پروژه انتقال گازهای مشعل پالایشگاه نهم به واحدهای بویلر پتروپالایش کنگان نگاه کرد.
در مرحله نخست این طرح، روزانه یک میلیون و ۴۰۰ هزار مترمکعب گاز از طریق ۲۸۰۰ متر خط لوله ۱۲ اینچ منتقل میشود. احداث و نصب تجهیزات این پروژه ۷۶ روز زمان برده و از ۲۵ خرداد امسال وارد مدار بهرهبرداری شده است.
ماهیت گاز پالایشگاه نهم با یازدهم و دوازدهم متفاوت است. ارتباط قراردادی میان این دو طرح وجود ندارد. الگوی مصرف در پالایشگاه نهم یک قاعده مهندسی را اثبات میکند.
جمعآوری گاز مشعل بدون اتصال به یک مصرفکننده صنعتی مشخص، تنها به انباشت هزینهها میانجامد. گاز جمعآوریشده بدون مقصد نهایی، مجدداً به چرخه اتلاف بازمیگردد.
سد شش میلیارد دلاری سرمایهگذاری
شرکت ملی نفت ایران هفته گذشته برآورد کرد که جمعآوری بخش عمده گازهای مشعل کشور به حدود شش میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد. نزدیک به ۴.۵ میلیارد دلار آن باید از طریق بخش خصوصی تأمین شود.
در گزارشهای فنی، کمبود تجهیزات فرآورش، شیرینسازی، فشارافزایی و خطوط انتقال، از موانع اصلی تداوم مشعلسوزی عنوان شده است.
ابهام در سرنوشت نهایی گاز
پالایشگاههای پارس جنوبی در نوار ساحلی خلیج فارس، به شبکهای درهمتنیده از واحدهای تولید، فرآورش و مصرف وابستهاند. جداسازی گاز از مشعل تنها حلقه نخست این زنجیره است. تکمیل آن تا مرحله مصرف یا فرآورش نهایی، نیازمند همزمانی توسعه تأسیسات بالادستی و پاییندستی است.
مزایده گاز مشعل پالایشگاههای یازدهم و دوازدهم، شفافیت در سه شاخص کلیدی را میطلبد. میزان گاز واقعی جداشده از مشعل، حجم گاز فرآورششده و مقصد نهایی آن. رقم یک میلیارد و ۲۲۴ میلیون مترمکعب در اسناد مزایده ثبت شده است.
ارزیابی واقعی طرح به میزان گازی بستگی دارد که در عمل پس از کسر هزینههای فرآورش گاز ترش، به چرخه مصرف یا صادرات میرسد.
آزمون عملیاتی در ماههای آینده
مشعلها سالهاست که در آسمان شب عسلویه و کنگان میسوزند. ورود بخشی از این گاز به چرخه قراردادها اتفاق تازهای است. گزارشهای تولید و تحویل در ماههای آینده مشخص خواهد کرد که آیا این مزایده به کاهش واقعی حجم گازسوزی در پالایشگاههای یازدهم و دوازدهم انجامیده، یا صرفاً ارقامی در اسناد مناقصه باقی مانده است.
