به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، شبکه خبری سیانان اعلام کرد که دولت آمریکا با اعطای مجوز به عربستان سعودی برای غنیسازی اورانیوم بصورت مقدماتی در چارچوب برنامه هستهای غیرنظامی این کشور موافقت کرده اما پیشنویس این توافق میان واشنگتن و ریاض در انتظار امضای دونالد ترامپ است.
شبکه سی ان ان افزود: پیشنویس توافق هستهای که حمایت آمریکا از برنامه هستهای غیرنظامی ریاض را مشخص میکند، با وجود پایان یافتن مذاکرات آمریکا و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۲۵، همچنان منتظر امضای ترامپ است.
سی ان ان افزود: 2 منبع آگاه گفتند جنگ جاری با ایران که طبق گفته ترامپ، آغاز آن تا حدی با هدف جلوگیری از استفاده تهران از اورانیوم غنیشده خود برای ساخت سلاحهای هستهای بوده، در تاخیر امضای ترامپ نقش داشته است.
یکی از این منابع گفت برخی افراد در کنگره نیز معتقدند دولت ترامپ امضای نهایی را به تاخیر انداخته، زیرا ممکن است با یک قطعنامه مخالفت دوحزبی روبهرو شود که جلوی اجرایی شدن این توافقها را بگیرد.
کارشناسان به سیانان گفتند: این توافق، در صورت نبود پادمانهای سختگیرانه، میتواند بالقوه مسیری برای عربستان سعودی به سمت دستیابی به سلاح هستهای ایجاد کند. محمد بن سلمان ولیعهد این کشور پیشتر تهدید کرده بود که اگر ایران، رقیب اصلی منطقهای عربستان سعودی، به بمب هستهای دست پیدا کند، عربستان نیز سلاح هستهای خود را خواهد ساخت.
سیانان افزود: چهار منبع گفتند این توافق، که شامل یک توافق همکاری هستهای غیرنظامی موسوم به «توافق ۱۲۳» و یک توافق اجباری پادمانهای هستهای است، هنوز برای بررسی به کنگره ارسال نشده است؛ در حالی که قانون فدرال کاخ سفید را ملزم میکند پس از امضای توافقها آنها را به کنگره ارائه کند.
کاخ سفید به پرسشها درباره این توافقها پاسخ نداد و به جای آن، سیانان را به بیانیهای از اکتبر ۲۰۲۵ از سوی کریس رایت، وزیر انرژی، درباره پایان مذاکرات ارجاع داد.
رایت در آن زمان گفت: «ما درباره یک توافق برای همکاری هستهای غیرنظامی به توافق رسیدهایم. همراه با توافقهای پادمانی دوجانبه، ما میخواهیم مشارکت خود را گسترش دهیم، فناوری هستهای آمریکا را به عربستان سعودی بیاوریم و تعهدی محکم به عدم اشاعه [سلاحهای هستهای] حفظ کنیم.»
سفارت عربستان سعودی در واشنگتن دیسی به درخواست سیانان برای اظهارنظر پاسخ نداد.
گزارش سیانان آمده است: دولت ترامپ در اوایل سال جاری میلادی برخی از اعضای کنگره را درباره چارچوب کلی توافقهای هستهای عربستان سعودی در جریان گذاشته بود. حتی در همان زمان نیز گفته شده بود که این توافق دارای یک ترتیبات ویژه است که اجازه نوعی غنیسازی داخلی اورانیوم و یا بازفرآوری پلوتونیوم را میدهد.»
یک منبع آگاه از این موضوع گفت، چنین اقدامی برای چنین توافقی «بیسابقه» خواهد بود.
2 منبع به سیانان گفتند بند مربوط به غنیسازی اورانیوم شامل محدودیتهایی است که از سوی آمریکا اعمال شده است، اما جزئیات محدودیتهای احتمالی روشن نیست.
توافق ۱۲۳ نیز آخرین حرف را درباره این موضوع نخواهد زد که آیا عربستان سعودی فناوری و مواد حساس هستهای دریافت خواهد کرد یا نه.
این توافق، یک چارچوب حقوقی پایه برای انتقال مواد و فناوری هستهای توسط شرکتهای آمریکایی (یا دولت آمریکا) به برنامه هستهای غیرنظامی کشور دریافتکننده است. این انتقالها مشمول بررسیهای بیشتر خواهند بود.
غنی سازی اورانیوم و بازفرآوری پلوتونیوم، 2 مسیر اصلی برای ایجاد مواد هستهای لازم جهت ساخت سلاحهای هستهای هستند.
بیشتر کشورهایی که نیروگاههای هستهای غیرنظامی آنها به اورانیوم غنیشده نیاز دارد، این ماده را در داخل کشور تولید نمیکنند؛ بلکه آن را از تأمینکنندگانی مانند آمریکا یا روسیه خریداری میکنند و آن را در محمولههای مهر و مومشده تحت نظارت دقیق بینالمللی دریافت میکنند.
اما بر اساس یک معافیت ارائهشده به کنگره در سال گذشته توسط دولت و همچنین نامهای از وزارت خارجه آمریکا به قانونگذاران در ماه مه که هر دو توسط سیانان بررسی شدهاند، پیشنویس توافق همچنین عربستان سعودی را ملزم نمیکند که یک توافق استاندارد تقویتشده پادمانی هستهای با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، موسوم به «پروتکل الحاقی»، را بپذیرد.
در عوض، توافق پادمانی تنها میان آمریکا و عربستان سعودی خواهد بود.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد نظارتی هستهای سازمان ملل متحد است که مسئول جلوگیری از توسعه غیرقانونی سلاحهای هستهای توسط کشورها از طریق راستیآزمایی تعهدات آنها بر اساس «پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای» یا «انپیتی» است.
این آژانس این کار را از طریق روشهایی مانند فناوریهای نظارتی، بازرسیهای حضوری و تحلیل اطلاعات منابع آزاد انجام میدهد.
دولت ترامپ در گزارش معافیت سال ۲۰۲۵ خود به کنگره اعلام کرد که پیشنویس توافق دوجانبه پادمانی آمریکا و عربستان سعودی «تدابیر حفاظتی و روشهای راستیآزمایی اضافی را برای حساسترین حوزههای مرتبط با اشاعه هستهای، شامل غنیسازی، تبدیل، ساخت سوخت و بازفرآوری، به کار میگیرد.»
این گزارش بدون ارائه جزئیات مشخص گفت، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حفاظت از برنامه هستهای عربستان سعودی نقش خواهد داشت و تاکید کرد که «آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابزارهای لازم را در اختیار خواهد داشت» اما نظارت استاندارد آژانس از طریق «پروتکل الحاقی» برقرار نخواهد بود.
سیانان ادامه داد طبق گفته یک منبع آگاه، امکان غنیسازی و بازفرآوری و همچنین عدم تعهد بیشتر به آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بلافاصله نگرانیهای بسیاری از اعضای کنگره را برانگیخت.
توافق عربستان سعودی در تضاد با توافق سال ۲۰۰۹ میان آمریکا و امارات متحده عربی قرار دارد؛ توافقی که در آن امارات با نظارت بیشتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرد و متعهد شد از غنیسازی و بازفرآوری صرفنظر کند.
کارشناسان هستهای از توافق امارات به عنوان «استاندارد طلایی» همکاری هستهای یاد میکنند.
کلسی داونپورت از انجمن کنترل تسلیحات گفت: «پروتکل الحاقی به صراحت برای دسترسی بیشتر به آژانس بینالمللی انرژی اتمی طراحی شده بود، پس از آنکه مشخص شد توافقنامههای جامع (پایه) پادمانها برای جلوگیری از پیشرفت کشورها به سمت سلاحهای هستهای کافی نیستند.»
آندریا استریکر معاون مدیر امور عدم اشاعه در اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها، به سیانان گفت که اکنون زمان مناسبی برای تدوین استانداردهای جدید نیست.
استریکر گفت: اگر پروتکل الحاقی وجود نداشته باشد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی حق کمتری برای رفتن به (بازرسی از) سایتهای اعلام نشده خواهد داشت. من فکر میکنم با توجه به تلاش برای عقب راندن غنیسازی ایران، این یک فرصت بسیار مهم برای پافشاری بر استاندارد طلایی است.
استریکر با این حال گفت هیچ راه کاملا امنی برای اجازه دادن به غنیسازی یا بازفرآوری در خاک عربستان سعودی وجود ندارد؛ حتی اگر چنین تاسیساتی تحت کنترل آمریکا ایجاد شود.
وی افزود: شما نمیتوانید مطمئن باشید که سعودیها سعی در ملی کردن یک تاسیسات نخواهند داشت. در آن صورت، رئیس جمهور وقت ایالات متحده با این مسئله روبرو خواهد شد که آیا باید تاسیسات را بمباران کند تا از گریز هستهای یا چیزی شبیه به آن جلوگیری کند.
