شهریور تلخ | تصاویری کمتر دیده شده از اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم

شهریور ۱۳۲۰ تنها یک برگ از تقویم نبود؛ صدای غرش هواپیماها بود بر فراز آسمان بی‌دفاع شهرها، رد چکمه‌های بیگانه بود بر خاک وطن و آغاز فصلی تلخ برای کشور. ایران، در میانه جنگی که هیچ نقشی در آتش‌افروزی آن نداشت و رسما ردای بی‌طرفی بر تن کرده بود، ناگهان خود را قربانی سیاست‌های جهانی یافت.

همشهری آنلاین- فاطمه عباسی: بهانه، حضور چند متخصص آلمانی بود، اما هدف واقعی، گشودن دالانی امن برای رساندن تدارکات به شوروی از خاک ایران بود؛ دالانی که «پل پیروزی» نام گرفت اما بر ویرانه‌های استقلال و اراده یک ملت بنا شد.

ارتش‌های شوروی از شمال و نیروهای بریتانیا از جنوب و غرب، همچون سیلی ویرانگر، مرزها را درنوردیدند و مقاومتی که باید، در برابرشان شکل نگرفت. ارتش نوپای ایران که رضاشاه بر آن می‌بالید، در کمتر از چند روز از هم پاشید و شاه، ناچار به تبعید تن داد. آنچه باقی ماند، ملتی بود مبهوت و زخم‌خورده که در خیابان‌های شهرهای خود، سربازان بیگانه را می‌دید و طعم گس اشغال را با تمام وجود می‌چشید.

همین تجربه تلخ اما، به یک حافظه جمعی پاک‌نشدنی بدل شد؛ حافظه‌ای که سنگ بنای اراده امروز ایران برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی‌اش است. از همین رو است که ملت ایران امروز در برابر هر فشاری از بیرون، یکپارچه و استوار می‌ایستد و اراده‌اش برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی، خدشه‌ناپذیر است. این صلابت، ریشه در حافظه‌ای تاریخی دارد که طعم تلخ اشغال و دخالت بیگانه را چشیده و از آن درس‌های بزرگ آموخته است.

تصاویری که پیش روی شماست، صرفا قاب‌هایی از گذشته نیستند؛ بلکه اسناد بصری همین حافظه‌اند. اینها چشم‌های نگران مردمانی هستند که ناگهان خود را در محاصره بیگانگان یافتند و خیابان‌هایی که دیگر آشنا به‌نظر نمی‌رسیدند. هر عکس، سندی است از تجربه‌ای که به یک باور جمعی تبدیل شد: باور به اینکه سرنوشت این آب و خاک را تنها فرزندان خودش باید رقم بزنند. این تصاویر، روایت آن روزهای سخت و یادآور همیشگی بهایی است که برای استقلال پرداخته‌ایم؛ سندی برای آنکه بدانیم چرا امروز، ذره‌ای از حاکمیت ملی خود کوتاه نمی‌آییم.