راویان| بوشهر بخش مهمی از انرژی کشور را تأمین می‌کند، در صادرات نفت و تجارت دریایی جایگاهی راهبردی دارد و میزبان صنایع بزرگی است که سهم قابل‌توجهی در اقتصاد ملی دارند. با این حال، در همین استان، متقاضیان مسکن همچنان پیگیر تکمیل واحدهای خود هستند، زیرساخت‌های شهری با مشکلات اجرایی روبه‌روست، مراکز آسیب‌دیده در انتظار بازسازی‌اند و فعالان اقتصادی از تصمیم‌های متغیر اداری و اختلال در سامانه‌های تجاری گلایه دارند.
سفر چهار روزه رئیس و اعضای کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی به بوشهر، از ۱۵ تا ۱۸ مهر ۱۴۰۵، فرصتی بود تا بخشی از این مسائل در محل اجرا بررسی شود.مسائلی که حل آنها به هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، تأمین منابع و پیگیری مستمر تعهدات وابسته است.
این هیئت پارلمانی در جریان سفر، از تأسیسات نفت، گاز و پتروشیمی، پروژه‌های مسکن، زیرساخت‌های آسیب‌دیده و مراکز اقتصادی استان بازدید کرد و در نشست‌هایی با مدیران و فعالان بخش خصوصی حضور یافت. اهمیت این سفر، فراتر از مشاهده وضعیت پروژه‌هاست.
محک اصلی این سفرها، توانایی مجلس در رفع موانع اجرایی و نزدیک‌کردن واقعیت اقتصاد استان به سطح معیشت ساکنان آن است. موضوعی که باید در عمل و نه در گزارش‌ها، دیده شود.
پارس جنوبی؛ بازسازی و تعهدات بر زمین‌مانده
بازدید از تأسیسات پارس جنوبی، در شرایطی انجام شد که بخشی از ظرفیت فرآورش گاز کشور پس از آسیب‌دیدن چهار پالایشگاه در جریان حملات ۲۷ اسفند سال گذشته از مدار خارج شده بود. این اتفاق، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز کشور را تحت تأثیر قرار داد و ضرورت بازسازی سریع تأسیسات را به یکی از اولویت‌های صنعت گاز تبدیل کرد.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، ۱۳ مهر اعلام کرد که حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت ازدست‌رفته به چرخه تولید بازگشته است.
این میزان، نشانه پیشرفت عملیات بازسازی است، اما به معنای بازگشت کامل ظرفیت آسیب‌دیده به وضعیت پیش از حادثه نیست. وضعیت تعمیرات باقی‌مانده، تأمین تجهیزات و پایداری عملکرد واحدهای بازگشته به مدار همچنان باید در ارزیابی‌ها لحاظ شود.
اعضای کمیسیون اصل نود در بازدید از پالایشگاه‌های چهارم و ششم پارس جنوبی، وضعیت تأسیسات و روند بازسازی را بررسی کردند. ارسلان زارع، استاندار بوشهر، با قدردانی از تلاش متخصصان، کارکنان و کارگران این مجموعه‌ها، بر ضرورت پیگیری مشاهدات میدانی برای رفع موانع، تأمین منابع و تسریع در بازسازی تأکید کرد.
نصرالله پژمان‌فر، رئیس کمیسیون اصل نود، نیز در نشست بررسی وضعیت مجتمع گازی پارس جنوبی از وجود تعهدات قانونی مربوط به پیش از جنگ خبر داد که گزارش اجرای آنها به کمیسیون ارائه نشده بود. بر اساس توافق انجام‌شده، مقرر شد گزارش‌های پیشرفت این تعهدات به‌صورت ماهانه به کمیسیون ارسال شود تا امکان پیگیری مستمر و بررسی موانع اجرایی فراهم باشد.
جمع‌آوری گازهای مشعل و توسعه تأسیسات اندازه‌گیری یا میترینگ از جمله محورهای مطرح‌شده در این نشست بود. این دو موضوع، علاوه بر آثار اقتصادی و فنی، با جلوگیری از اتلاف منابع هیدروکربوری و افزایش دقت در اندازه‌گیری جریان نفت و گاز ارتباط دارند. از این منظر، نظارت بر صنعت انرژی نباید به بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده محدود بماند؛ تعهدات پیشین نیز باید در مسیر اجرا قرار گیرند.
پژمان‌فر تأکید کرد که در صورت نیاز به اصلاح زمان‌بندی پروژه‌ها، امکان برگزاری جلسات کارشناسی وجود دارد، اما تعهدات مورد توافق باید اجرا شوند و تأخیرها نمی‌توانند بدون تعیین تکلیف باقی بمانند. او همچنین از تشکیل پرونده ویژه برای مسائل استان و پیگیری ماهانه آن خبر داد.
اکنون معیار سنجش این تصمیم، میزان پیشرفت واقعی پروژه‌ها و رفع موانع است. گزارش‌های ماهانه زمانی ارزش نظارتی دارند که وضعیت هر تعهد، دستگاه مسئول، مهلت اجرا و دلایل تأخیر را روشن کنند.
پتروشیمی؛ سهم بوشهر از ارزش افزوده صنعت
در کنار تولید گاز، توسعه صنایع پتروشیمی و تکمیل زنجیره ارزش از مسائل مهم اقتصاد صنعتی بوشهر است. استقرار مجتمع‌های بزرگ در عسلویه و کنگان، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه صنایع تکمیلی و ایجاد اشتغال تخصصی فراهم کرده است. اما افزایش تولید مواد پایه، به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری زنجیره کامل ارزش در استان نیست.
توسعه صنایع پایین‌دستی به سرمایه‌گذاری، دسترسی پایدار به خوراک، فناوری و زیرساخت مناسب نیاز دارد. بنابراین، ارزیابی طرح‌های این حوزه باید بر میزان پیشرفت پروژه‌ها، موانع تأمین مالی، زمان‌بندی بهره‌برداری و امکان اتصال واحدهای تکمیلی به بازارهای مصرف متمرکز باشد.
موضوع مسئولیت اجتماعی شرکت‌های مستقر در منطقه نیز از همین زاویه اهمیت دارد. انتظار جوامع محلی آن است که حضور صنایع بزرگ، علاوه بر منافع ملی، به بهبود زیرساخت‌های عمومی، آموزش، اشتغال و کیفیت زندگی در مناطق میزبان کمک کند. سنجش تحقق این انتظار به اطلاعات روشن درباره منابع اختصاص‌یافته، محل هزینه‌کرد و نتایج طرح‌های اجراشده نیاز دارد. بدون انتشار چنین اطلاعاتی، ارزیابی میزان اثرگذاری هزینه‌کردهای مسئولیت اجتماعی دشوار خواهد بود.
مسکن؛ از ساخت واحد تا تحویل به مالک
در دشتستان، وضعیت پروژه مسکن ایثارگران برازجان از محورهای مورد بررسی کمیسیون بود. تأخیر در تکمیل و تحویل واحدها، مشکلات اجرایی و مطالبات مالکان، این پروژه را به یکی از پرونده‌های قابل پیگیری در حوزه مسکن استان تبدیل کرده است. بازدید میدانی و گفت‌وگو با ذی‌نفعان، امکان طرح مستقیم مشکلات را فراهم کرد.با این حال، تعیین تکلیف این پرونده به رفع موانع اجرایی و روشن‌شدن زمان‌بندی تکمیل و تحویل واحدها وابسته است.
این پروژه را نباید با طرح ۳۴۰ واحدی نهضت ملی مسکن برازجان که تیرماه ۱۴۰۵ با حضور وزیر راه و شهرسازی افتتاح شد، یکی دانست. سرنوشت متفاوت این دو پروژه به‌خوبی نشان می‌دهد پرونده مسکن در استان یکدست نیست و افتتاح یک طرح را نمی‌توان به پای حل مشکل تمام متقاضیان نوشت.
در عالیشهر نیز وضعیت پروژه‌های نهضت ملی مسکن و طرح‌های مرتبط با حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مورد بررسی قرار گرفت. مشکلات شبکه فاضلاب و ضرورت تکمیل زیرساخت‌های شهری از جمله موضوعات مطرح‌شده در این بخش بود.
تجربه اجرای پروژه‌های مسکن نشان می‌دهد که پیشرفت ساختمان‌ها، بدون آماده‌بودن خدمات عمومی، برای تأمین سکونت پایدار کافی نیست. شبکه فاضلاب، آب و خدمات شهری باید متناسب با جمعیت جدید توسعه یابد. در غیر این صورت، بخشی از مشکلات اجرای طرح به زندگی روزمره ساکنان منتقل می‌شود و بهره‌برداری کامل از ظرفیت ایجادشده به تأخیر می‌افتد.
از این رو، پیگیری پروژه‌های مسکن باید دو مسیر را هم‌زمان دنبال کند: تعیین تکلیف واحدهای نیمه‌تمام و رسیدگی به زیرساخت‌هایی که امکان سکونت مناسب را فراهم می‌کنند.
فرودگاه و هواشناسی؛ ضرورت تأمین اعتبار برای بازسازی
فرودگاه بوشهر و اداره کل هواشناسی استان نیز در برنامه بازدید کمیسیون قرار داشتند. این مراکز در جریان جنگ تحمیلی اخیر آسیب دیدند و بازسازی آنها به یکی از مسائل مهم زیرساختی استان تبدیل شد. گزارش‌های منتشرشده از خسارت به نقاطی از باندهای فرودگاه، ساختمان ترمینال و مرکز هواشناسی فرودگاهی حکایت داشتند.
اهمیت این زیرساخت‌ها به خدمات مستقیم آنها محدود نیست. فرودگاه در جابه‌جایی مسافران و تجهیزات نقش دارد و اطلاعات هواشناسی برای ایمنی پروازها و مدیریت فعالیت‌های دریایی و کشاورزی ضروری است. بازسازی این مراکز باید با تعیین نیازهای فنی، برآورد هزینه، تأمین اعتبار و زمان‌بندی روشن همراه باشد.
تأکید پژمان‌فر بر پیگیری بودجه برای ترمیم خسارت‌ها، گام نخست است.اما تجربه نشان داده قرار گرفتن یک طرح در فهرست اولویت‌ها ضامن اجرای آن نیست. شاخص واقعی سنجش عملکرد، ارقام مصوب و زمان‌بندی تخصیص منابعی است که باید مستقیماً به پیشرفت فیزیکی پروژه تبدیل شود.
بخش خصوصی؛ مطالبه اجرای قانون و پاسخگویی دستگاه‌ها
در نشست کمیسیون با فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی بوشهر، مشکلاتی همچون تغییر رویه‌های اداری، اختلال سامانه‌های تجاری، ناهماهنگی دستگاه‌ها و دشواری‌های مربوط به تعهدات ارزی مطرح شد.
فعالان اقتصادی معتقد بودند که تصمیم‌های متغیر و نبود اطلاع‌رسانی به‌موقع، هزینه فعالیت بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی برای تولید و تجارت را دشوار می‌کند.
خورشید گزدرازی، رئیس اتاق بازرگانی بوشهر، با تأکید بر ضرورت نظارت مؤثر کمیسیون اصل نود، خواستار پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی درباره اجرای قوانین و مصوبات حمایتی شد. وی تغییر رویه‌های اداری بدون اطلاع‌رسانی، اختلال در سامانه‌های تجاری و ناهماهنگی میان دستگاه‌ها را از مشکلات جدی فعالان اقتصادی دانست.
به گفته گزدرازی، انتظار فعالان اقتصادی از کمیسیون اصل ۹۰، دخالت در حوزه اجرا نیست. مطالبه اصلی، نظارت بر اجرای بی‌کم و کاست قوانین و بازخواست دستگاه‌هایی است که از انجام وظایف خود شانه خالی می‌کنند.
این مطالبه دقیقاً به پاشنه‌آشیل محیط کسب‌وکار، یعنی «پیش‌بینی‌پذیری مقررات» اشاره دارد. بنگاه‌ها برای تأمین مواد اولیه، تولید و صادرات، پیش از هر چیز نیازمند ثبات در قواعد بازی هستند. جایی که تغییرات خلق‌الساعه آیین‌نامه‌ها و اختلال در سامانه‌ها، نه فقط هزینه‌ها و زمان مبادلات را بالا می‌برد، بلکه اعتبار و تعهدات تجاری آنها را نیز در معرض ریسک قرار می‌دهد.»
جعفر پورکبگانی، رئیس مجمع نمایندگان استان بوشهر، نیز در این نشست درباره توقف محموله‌ها به ظن قاچاق و تصمیم‌گیری‌های جزیره‌ای هشدار داد و خواستار اصلاح رویه‌هایی شد که به گفته او، فعالیت بازرگانان و تولیدکنندگان را مختل می‌کنند.
اگرچه رئیس کمیسیون اصل ۹۰ از گشودن پرونده‌های ویژه برای این مطالبات خبر داده، اما سنجش اثر این اقدام در گرو بوروکراسی اداری نماندن آن است. تشکیل پرونده تنها زمانی به نتیجه می‌رسد که تکالیف هر دستگاه شفاف تعیین شود و خروجی رسیدگی‌ها نه در قالب کلی‌گویی، بلکه با سنجه‌های مشخص و قابل ارزیابی در اختیار افکار عمومی و فعالان اقتصادی قرار گیرد.
معیار موفقیت؛ نتیجه‌ای فراتر از بازدید
سفر چهارروزه اعضای کمیسیون اصل ۹۰ به بوشهر، تصویری روشن از چالش‌های درهم‌تنیده استان را پیش روی ناظران مجلس گذاشت؛ جایی که در پارس جنوبی، بازسازی فازهای آسیب‌دیده با تعهدات معوق گره خورده و در بخش مسکن و زیرساخت‌های فرودگاهی نیز کارگاه‌ها در انتظار تزریق واقعی نقدینگی و تأمین خدمات پایه‌اند. در آن سو، فعالان بخش خصوصی نیز نه وعده تازه، بلکه پاسخگویی دستگاه‌ها و ثبات در اجرای قوانین را مطالبه می‌کنند.
تشکیل پرونده‌های ویژه و الزام دستگاه‌ها به ارائه گزارش‌های ماهانه گامی رو‌به‌جلو برای شکستن سکون بوروکراتیک است، اما گره‌های کهنه استان روی کاغذ باز نمی‌شوند.
بوشهر سال‌هاست تضاد میان ظرفیت‌های عظیم ثروت‌ساز و کمبودهای ملموس در زیرساخت‌های عمومی را تجربه می‌کند. از این رو، عیار واقعی حضور کمیسیون اصل ۹۰ نه در تکرار جلسات و سیاهه مصوبات، بلکه در زمان‌بندی دقیق راه‌اندازی واحدها، مهار بی‌ثباتی در قواعد تجارت و لمس تغییرات عینی در معیشت و زندگی مردم منطقه محک خواهد خورد.
