بیشتر تابلوهای کنار جادهها نشانه خطر هستند. از پیچ خطرناک و سرعت غیرمجاز گرفته تا هشدار احتمال تصادف و سبقت ممنوع. اما گاهی تابلویی دیده میشود که پیامش درباره زندگی است. تابلوهایی که از راننده میخواهند برای امنیت گونههای حیات وحش که ممکن است در همان مسیر در حال عبور باشند، آهسته تر برانند.
همشهری آنلاین: هزاران کیلومتر جاده در ایران از دل زیستگاههای طبیعی عبور میکند. از جنگلهای هیرکانی تا دشتهای خشک مرکزی و زیستگاههای گونههای در معرض خطر. با وجود این تنوع زیستی، بهجز تعداد محدود و انگشت شماری از تابلوهای هشدار که برای برخی گونه های شاخص نصب شدهاند، بیشتر جانوران وحشی کشور هنوز تابلویی برای اعلام حضورشان در حاشیه جادهها ندارند. فقط در برخی مسیرها، تابلوهایی با نام یا تصویر گونههای خاص نصب شده است تا به رانندگان یادآوری کنند این جادهها گاهی محل عبور حیات وحش هم هستند.
تابلوی «ایمن برانید؛ محل عبور درّاج و گذر حیوانات وحشی» در جاده اهواز – خرمشهر نمونه متفاوت از این نگاه است؛ تابلویی که به جای یک هشدار معمولی، از حضور یک گونه زنده در کنار جاده میگوید. تصویری از درّاج و حیوانی که در مسیر عبور قرار گرفته به رانندگان یادآوری می کند که جادهها همیشه فقط متعلق به انسان ها نیستند.
بررسی تابلوهای هشدار حیات وحش در ایران نشان میدهد تعداد تابلوهای اختصاصی گونه محور چندان زیاد نیست و فقط برای برخی گونه های شاخص و در زیستگاههای حساس نصب شده است.
یوزپلنگ آسیایی: در محور میامی -عباسآباد، جادههای اطراف پارک ملی توران در سمنان و محدودههای نزدیک پناهگاه حیاتوحش نایبندان خراسان جنوبی نصب شده است. این مسیرها از زیستگاههای مهم این گونه در معرض خطر محسوب میشوند.
زیستگاه آهو: در پناهگاه حیات وحش میاندشت خراسان شمالی، در محورهای سنخواست – جاجرم و جاجرم – امیرآباد، تابلوهای هشدار «زیستگاه آهو» نصب شده است. این مسیرها علاوه بر آهو یکی از زیستگاههای مهم یوزپلنگ آسیایی هستند.
عبور درّاج : در جاده اهواز – خرمشهر و محدوده مزارع نیشکر، تابلوهای هشدار عبور این پرنده و دیگر جانوران وحشی نصب شده؛ یکی از متفاوتترین تابلوهای حیاتوحش کشور که توجه بسیاری را جلب کرده است.
میشمرغ: در اطراف پناهگاه حیاتوحش سوتاو و حمامیان در بوکان، برای آگاهی رسانی درباره حضور این پرنده کمیاب و حفاظت از زیستگاه آن، تابلوهای هشدار نصب شده است. البته این تابلو بیشتر در حاشیه مزارع گندم و مناطقی دیده میشوند که احتمال زادآوری این گونه در معرض انقراض وجود دارد.
عبور حیوانات وحشی: در کنار این تابلوهای اختصاصی، در برخی جادههای کشور تابلوهای عمومی «عبور حیاتوحش» نیز نصب شدهاند. تابلوهایی که نام یک گونه خاص را ندارند اما برای حفاظت از مجموعه ای از گونه های حیات وحش به کار میروند. یکی از مهم ترین نمونهها، جاده پارک ملی گلستان است. مسیری که از یکی از ارزشمندترین زیستگاههای کشور عبور میکند و محل زندگی گونههایی مانند مرال، شوکا، پلنگ ایرانی، خرس قهوهای و گراز است. در این محور و برخی جادههای حاشیه مناطق حفاظت شده، تابلوهای عمومی هشدار عبور حیاتوحش برای کاهش تلفات نصب شدهاند.
نمونههای مشابه در بخشهایی از مازندران، سمنان، خراسان جنوبی، فارس و کرمان نیز وجود دارد. مناطقی که زیستگاه گونههایی مانند آهو، جبیر، گورخر آسیایی و دیگر جانوران وحشی هستند. با این حال هنوز برای بسیاری از گونه های شاخص ایران مانند مرال، گوزن زرد ایرانی، گورخر آسیایی و گاندو تابلوهای اختصاصی جاده ای شناخته شدهای در کشور وجود ندارد.
