راویان| شرکت آب منطقه‌ای بوشهر از پیشرفت ۶۵ درصدی لایروبی ۱۵ کیلومتر از شاخه جنوبی رودخانه حله در دشتستان خبر داده است. تاکنون ۱۱ هزار و ۳۰۰ متر از مسیر لایروبی شده و نزدیک به ۵۰۰ هزار مترمکعب رسوب از بستر رودخانه برداشت شده است. با اعلام مدیران شرکت آب منطقه‌ای، زمان تکمیل پروژه مردادماه ۱۴۰۶ برآورد می‌شود.
به گزارش راویان؛ شاخه جنوبی حله مسیر عبور سیلاب‌های بالادست است و آب اراضی کشاورزی و تالابی را هم می‌رساند که به جریان پایدار آب وابسته‌اند. پروژه لایروبی در کنار سازه‌های تقسیم آب و رهاسازی آب از سد رئیسعلی دلواری، بخشی از برنامه ساماندهی جریان رودخانه حله است.
پیشرفت پروژه
رضا چویلی، معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه‌ای بوشهر، می‌گوید: «پروژه لایروبی ۱۵ کیلومتر از شاخه جنوبی رودخانه حله با هدف مهار و تخلیه ایمن سیلاب، تأمین حقابه‌های پایین‌دست و احیای تالاب هم‌اکنون به پیشرفت فیزیکی ۶۵ درصدی رسیده است.»
به گفته وی، تاکنون ۱۱ هزار و ۳۰۰ متر از مسیر لایروبی شده و نزدیک به ۵۰۰ هزار مترمکعب رسوب از بستر رودخانه برداشت شده است. بر اساس توضیحات شرکت آب منطقه‌ای، ظرفیت عبور آب در این مسیر پیش از آغاز پروژه با محدودیت جدی روبه‌رو بود.
تقسیم جریان میان دو شاخه حله
رودخانه حله جریان آب رودخانه‌های شاپور و دالکی را در محدوده استان‌های بوشهر و فارس به پایین‌دست منتقل میکند. رسوب‌گذاری و تغییر مسیر جریان در سال‌های گذشته بر انتقال آب به شاخه‌های مختلف و اراضی پایین‌دست اثر گذاشته است. لایروبی زمانی به مدیریت بهتر منابع آب کمک میکند که با سازوکار تقسیم جریان و نیازهای محیط‌زیستی هماهنگ باشد.
چویلی با اشاره به مطالعات تخصصی تأمین حقابه حاشیه حله در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۴۰۴ می‌گوید: «بر پایه مطالعات تخصصی تأمین حقابه حاشیه حله در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۴۰۴، نظام هیدرولیکی رودخانه برای انتقال ۴۰ درصد روان‌آب‌ها و سیلاب به شاخه جنوبی و ۶۰ درصد به شاخه شمالی طراحی شده است.»
بر اساس توضیحات معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه‌ای، این تقسیم‌بندی مبنای مدیریت جریان در دو شاخه است. محدودیت عبور آب در شاخه جنوبی باعث می‌شد بخشی از جریان به شاخه شمالی منتقل شود و با افزایش دبی، خطر آبگرفتگی روستاهای پایین‌دست بالا برود.
وی درباره وضعیت پیش از آغاز عملیات می‌گوید: «پیش از آغاز لایروبی، ظرفیت عبور آب در شاخه جنوبی مسدود بود و سرریز جریان به شاخه شمالی به آبگرفتگی روستاهای پایین‌دست منجر می‌شد.»
چویلی درباره نتیجه عملیات انجام‌شده هم می‌گوید: «با لایروبی بیش از ۱۱ کیلومتر از این مسیر، هم‌اکنون افزون بر ۷۰ درصد از سهمیه ۴۰ درصدی سیلاب قابلیت گذر ایمن دارد و با تکمیل باقیمانده مسیر، خطر سیل‌گرفتگی روستاهای پایین‌دست شاخه شمالی به‌طور کامل مهار می‌شود.»
به گفته مسئول پروژه، این ارزیابی از افزایش ظرفیت عبور جریان حکایت دارد. نتیجه نهایی به تکمیل مسیر و عملکرد رودخانه در زمان وقوع سیلاب‌های واقعی بستگی دارد.
سازه‌های مقسم و حقابه پایین‌دست
لایروبی بخش عمرانی طرح است و مدیریت جریان آب به سازه‌هایی نیاز دارد که تقسیم و تنظیم آن را ممکن کنند. چویلی درباره اقدامات انجام‌شده می‌گوید: «طی سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ با احداث دو سازه مقسم و تنظیم کننده آب، توزیع ۴۰ درصدی جریان پایه آب به سمت شاخه جنوبی تثبیت شده است.»
وی درباره کارکرد این جریان می‌گوید: «این جریان آب علاوه بر تامین حقابه زیست محیطی و تخلیه ایمن سیلاب منابع آبی مورد نیاز بخش کشاورزی و دامداری منطقه را تأمین کرده و سهمیه زیست محیطی را به سمت تالاب هدایت میکند»
کشاورزی و دامداری منطقه به منابع آب وابسته‌اند و تالاب حله هم برای حفظ زیستگاه‌های خود به ورود آب نیاز دارد. سازه‌های مقسم امکان تنظیم جریان میان این مصارف را فراهم می‌کنند و نتیجه مدیریت یکپارچه رودخانه باید در توزیع مناسب‌تر آب و استمرار جریان به بخش تالابی دیده شود.
عبدالرحمن مرادزاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر، در مهرماه ۱۴۰۵ بر ارتباط میان ساماندهی رودخانه و وضعیت تالاب تأکید کرده و ساخت سازه‌های مقسم و لایروبی بخش تالابی را از اقدامات مؤثر برای انتقال مناسب آب دانسته است.
رهاسازی آب در سالی با ذخیره کم
سد رئیسعلی دلواری یکی از منابع تأمین آب شبکه‌های آبیاری و بخشی از حقابه‌های محیط‌زیستی رودخانه شاپور و تالاب حله است. تأمین حقابه تالاب در خشکسالی به نحوه بهره‌برداری از مخازن و مدیریت جریان‌های ورودی بستگی دارد. محدودیت ذخیره مخزن، تصمیم درباره سهم بخش‌های مختلف را به موضوعی مهم در مدیریت منابع آب تبدیل کرده است.
چویلی درباره عملکرد سال آبی گذشته می‌گوید: «در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ با وجود میانگین ذخیره ۳۳ درصدی مخزن سد رئیسعلی دلواری و لزوم کاهش سهمیه‌ها بر پایه خشکسالی، ۳۱ میلیون متر مکعب آب با هدف اولویت‌بخشی به محیط زیست رهاسازی شد.»
وی در ادامه می‌گوید: «در کنار این حجم رهاسازی، ایستگاه هیدرومتری کلل نیز ثبت ۳۲۵ میلیون متر مکعب آورد سیلابی را نشان داد که بخش عمده‌ای از آن وارد تالاب حله شده است.»
آب از دو مسیر وارد تالاب شده است. یکی رهاسازی مدیریت‌شده از سد و دیگری جریان‌های سیلابی رودخانه. حجم سیلاب به شرایط بارش و روان‌آب بستگی دارد و حقابه تضمین‌شده و قابل اتکای تالاب در همه سال‌ها محسوب نمی‌شود. لایروبی مسیر انتقال آب می‌تواند به استفاده مؤثرتر از جریان‌های موجود کمک کند و پایداری تالاب همچنان به تأمین حقابه و مدیریت منابع در سال‌های کم‌بارش بستگی دارد.
اعتبار، زمان‌بندی و مرحله بعد
اعتبار مصوب پروژه ۵۰۰ میلیارد ریال اعلام شده است. به گفته چویلی، ۱۸۰ میلیارد ریال از این اعتبار در سال گذشته و ۸۰ میلیارد ریال در سال جاری تخصیص یافته و باقیمانده اعتبار مورد نیاز در سال آینده تخصیص خواهد یافت. پیشرفت فیزیکی پروژه از روند تأمین اعتبار جلوتر است. او با توجه به احتمال بارندگی و توقف عملیات در فصل زمستان، زمان تکمیل نهایی را مردادماه ۱۴۰۶ برآورد میکند.
لایروبی شاخه جنوبی بخشی از برنامه‌ای گسترده‌تر برای مدیریت آب پایین‌دست است که عبور ایمن سیلاب، نیازهای کشاورزی و حفاظت از تالاب را به هم پیوند می‌دهد. نتیجه محیط‌زیستی پروژه در بلندمدت به استمرار جریان آب، عملکرد سازه‌های تقسیم، تأمین حقابه و شرایط بارندگی وابسته است.
معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه‌ای بوشهر در پایان می‌گوید: «هم‌اکنون تنها ۳ هزار و ۷۰۰ متر از بخش ابتدایی شاخه جنوبی باقی مانده است که با ازسرگیری عملیات پس از فروکش بارش‌ها، در تابستان ۱۴۰۶ به بهره‌برداری کامل می‌رسد و ظرفیت گذر ۱۰۰ درصدی جریان آب و تثبیت اکولوژیک تالاب فراهم خواهد شد.»
