در تپههای مشرف به شهر ماکومر واقع در جزیره ساردینیای ایتالیا، باستانشناسان موفق به کشف یکی از آرامگاههای موسوم به «آرامگاه غولها» شدند؛ بنایی که سالها زیر پوشش انبوه گیاهان و آوار طبیعی پنهان مانده بود.
به گزارش راویان به نقل از همشهری آنلاین، این کشف از سوی اداره میراث فرهنگی ساردینیا اعلام شد. پژوهشگران این آرامگاه را یکی از سالمترین نمونههای شناختهشده از بناهای تدفینی تمدن نوراگی در سالهای اخیر میدانند.
به گزارش فرادید؛ این آرامگاه در محوطه باستانی «کاراتزو ایدیا» در محدوده شهرداری بورتیگالی و در نزدیکی شهر ماکومر قرار دارد. کشف آن در جریان پروژهای دیگر صورت گرفت؛ گروههای باستانشناسی در حال کاوش و مرمت یک نوراگه (برج سنگی متعلق به تمدن نوراگی) در همان محوطه بودند که بررسیهای میدانی معمول، آنها را به وجود این آرامگاه هدایت کرد. پس از جلب همکاری مالکان زمین، پوشش گیاهی و بقایای انباشتهشده پاکسازی شد و سازهای آشکار گردید که وضعیت حفاظتی آن بسیار بهتر از انتظار بود.
این آرامگاه که سالها در زیر پوشش متراکم گیاهان مدفون مانده بود، همچنان اتاق تدفین و فضای نیمدایرهای شاخص خود، موسوم به «اگزدرا» را حفظ کرده است؛ ویژگیهایی که اطلاعات تازهای درباره آیینهای تدفین تمدن نوراگی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
این آرامگاه در دامنه جنوبی تپه «کراستو لیتو» و در ارتفاع حدود ۷۴۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است؛ جایگاهی که احتمالاً هم به دلیل چشمانداز گسترده آن و هم به سبب اهمیت آیینیاش انتخاب شده بود. از این نقطه، چشماندازی وسیع بر دشت ماکومر، فلاتهای آباسانتا و پائولیلاتینو و همچنین تپههای منطقه نوئورو و خلیج اوریستانو دیده میشود. چنین موقعیتی نشان میدهد که این مکان در شبکه گسترده سکونتگاههای تمدن نوراگی در ساردینیا جایگاهی مهم و مرکزی داشته است.
این بنا با بلوکهای سنگی تراکیت ساخته شده و مهمترین عناصر معماری آرامگاههای جمعی نوراگی را حفظ کرده است؛ از جمله اتاق تدفین مشخص و اگزدرای نیمدایرهای باشکوهی که در مقابل ورودی قرار دارد و یکی از شناختهشدهترین و نمادینترین ویژگیهای «آرامگاههای غولها» در ساردینیاست.
آنچه بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده، جزئیاتی کمنظیر در فضای داخلی بناست. اتاق تدفین در نزدیکی ورودی به دو تراز تقسیم شده است؛ شیوهای از معماری که تاکنون تنها در شمار اندکی از آرامگاههای غولها مشاهده شده است.
این آرامگاه از آسیبهای زمان در امان نمانده است. باستانشناسان نشانههای روشنی از حفاریهای غیرمجاز در آن یافتهاند؛ پدیدهای که متأسفانه بسیاری از محوطههای باستانی ساردینیا را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
با این حال، قطعات سفالی بهدستآمده از داخل اتاق تدفین همچنان سالم باقی ماندهاند و نشان میدهند که این مکان از نخستین مراحل شکلگیری تمدن نوراگی مورد استفاده قرار داشته است. این یافتهها مبنایی ارزشمند برای تعیین زمان استفاده از آرامگاه و بازسازی روند شکلگیری و توسعه جوامع پیرامون آن فراهم میکنند.
آرامگاههای غولها از شاخصترین یادگارهای تمدن نوراگی در ساردینیا به شمار میروند و قدمت آنها معمولاً به حدود ۱۸۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد؛ دورهای که با تحولات مهم اجتماعی همراه بود و ساخت بناهای سنگی عظیمی را که امروز نماد ساردینیا هستند، به دنبال داشت.
نام «آرامگاههای غولها» (Tombs of the Giants) هیچ ارتباطی با دفن انسانهای غولپیکر ندارد. این عنوان را مردم محلی ساردینیا در سدههای اخیر بر این بناها نهادند؛ زیرا ابعاد عظیم سنگهای بهکاررفته در ساخت آنها و نمای باشکوه ورودی نیمدایرهایشان این باور عامیانه را پدید آورده بود که تنها غولها میتوانستهاند چنین سازههایی را بنا کنند یا در آنها به خاک سپرده شده باشند. اما باستانشناسی مدرن نشان داده است که این بناها آرامگاههای جمعی تمدن نوراگی هستند که حدود ۱۸۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد ساخته شدهاند و برای دفن پیاپی اعضای یک جامعه یا خاندان مورد استفاده قرار میگرفتند.
این آرامگاهها از دل گورهای سنگی قدیمیتر یا دولمنها تکامل یافتند، اما دو تفاوت اساسی داشتند: نخست، اتاق تدفینی بسیار بزرگتر که امکان دفن همزمان افراد متعدد را فراهم میکرد و دوم، ساخت اگزدرای نیمدایرهای در مقابل ورودی که بعدها به یکی از شاخصههای معماری نوراگی تبدیل شد.
بزرگتر شدن فضای تدفین نشاندهنده تغییر در شیوه دفن جمعی جوامع نوراگی است، در حالی که وجود اگزدرا از اهمیت روزافزون معماری آیینی و پرستش نیاکان حکایت دارد. این فضا صرفاً جنبه تزئینی نداشت، بلکه محل برگزاری آیینها و مراسم بزرگداشت مردگان بود؛ مراسمی که جایگاهی اساسی در باورهای مذهبی مردم نوراگی داشت.
