محجوب معتقد است که آموزش فارسی نباید به مهارت‌های زبانی محدود شود، بلکه باید مسیری برای تربیت فرهنگی باشد. آموزشِ زبان، در ساحتِ فرهنگ، شکلی از «تداومِ زیستِ ملی» است.
به گزارش راویان به نقل از مهر، زبان فارسی تنها ابزاری برای تکلم نیست، بلکه مخزن حافظه تاریخی و فرهنگی یک ملت است. در میان آثار متعددی که در باب آموزش زبان نگاشته شده‌اند، کتاب «زبان فارسی را چگونه باید آموخت» به قلم زنده یاد محمدجعفر محجوب، جایگاه ویژه‌ای دارد؛ اثری که با همت انتشارات مروارید در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته و بازخوانیِ اندیشه‌های این پژوهشگر را در حوزه خط و زبان فارسی ممکن می‌سازد.
محجوب؛ از فرهنگ عامه تا دغدغه‌های آموزشی
محمدجعفر محجوب (۱۳۰۳-۱۳۷۴) که عمر خود را صرف پژوهش در ادبیات فارسی، فرهنگ‌نامه‌نویسی و غور در فرهنگ عامه کرد، در این اثر دغدغه‌های بنیادین خود را پیرامون نحوه انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های نو بازگو می‌کند. نگاه او در این کتاب تنها معطوف به «چگونه گفتن» نیست، بلکه بر «چه گفتن» و «چگونه حفظ کردن» نیز تمرکز دارد. این کتاب در واقع بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های او درباره پیوند وثیق میان زبان، ادبیات و هویت ایرانی است.
ویژگی جالب این کتاب آن است که پیش از مباحث اصلی، در ابتدای کتاب دو قسمت از گفتگوی قدسی فرید با دکتر محجوب (که در مجله کلک منتشر شده) و بخشی از خاطرات محجوب در مصاحبه تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران آورده شده است. در ادامه نیز دو بخش دیگر درباره محجوب از زبان شاهرخ مسکوب و نجف دریابندری آورده شده است که خواندنش خالی از لطف نیست.
سه محور بنیادین در منظومه فکری نویسنده
ساختار محتوایی این کتاب بر سه محور اصلی استوار است که تلاش می‌کند مسیر آموزش فارسی را هموار کند: نخست، پاسخ به پرسش بنیادین «زبان فارسی را چگونه باید آموخت؟»؛ دوم، واکاوی «ادب و نقش آن در انتقال میراث فرهنگی»؛ و سوم، تبیین «معیارهای آموزش زبان و ادب فارسی».
نویسنده در این مقالات، نگاهی آسیب‌شناسانه به نظام آموزش زبان دارد. او معتقد است که آموزش فارسی نباید به مهارت‌های زبانی محدود شود، بلکه باید مسیری برای تربیت فرهنگی باشد. در واقع، محجوب در این صفحات به ما می‌آموزد که آموزشِ زبان، در ساحتِ فرهنگ، شکلی از «تداومِ زیستِ ملی» است.
کتاب «زبان فارسی را چگونه باید آموخت» نه یک دستورالعمل خشک آموزشی، بلکه بیانیه‌ای فرهنگی برای صیانت از زبان فارسی در ترازوی میراث‌داری است. این اثر که مجموعه‌ای از تاملات دکتر محمدجعفر محجوب است، تلاش می‌کند آموزشِ زبان را از بندِ قواعد دستوریِ صرف رها کرده و آن را در پیوندی ارگانیک با هویت ملی و تربیت ادبی تعریف کند.
این کتاب که در قطع رقعی و در ۲۷۸ صفحه توسط انتشارات مروارید منتشر شده است، تنها برای معلمان زبان و ادبیات نیست؛ بلکه برای تمامی کسانی است که دغدغه پاسداشت زبان فارسی و پیوند آن با فرهنگ اصیل ایرانی را دارند، و خواندن آن فرصتی است تا بار دیگر به سرچشمه‌های اندیشه‌ی یکی از بزرگ‌ترین فرهنگ‌پژوهان معاصر بازگردیم و دریابیم که چگونه می‌توان زبانِ مادری را نه صرفاً به مثابه یک دانش، بلکه به عنوان «جانِ فرهنگ» آموخت و آموخت.
