راویان| سجاد محمدی؛ طی ماه‌های اخیر، موضوع آمپول‌های لاغری همگام با تبلیغات گسترده و وسوسه‌انگیز، به یکی از داغ‌ترین مباحث در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است.جریانی پرشتاب که باعث شده بسیاری از افراد، آگاهانه یا صرفاً تحت تأثیر فضاسازی‌های تبلیغاتی، به سمت این شیوه درمانی گرایش پیدا کنند.
خبرنگار راویان برای بررسی ابعاد علمی، اثرات ماندگار و عوارض جانبی این داروها، پای صحبت‌های دکتر سید محمدهادی امامت ، متخصص علوم تغذیه نشسته است.
سازوکار اثرگذاری؛ هورمون‌هایی که سیری را القا می‌کنند
دکتر امامت در خصوص مکانیزم عملکرد این داروها در بدن اظهار داشت: «این آمپول‌ها عمدتاً حاوی ترکیباتی هستند که مسیر اثرگذاری آنها از طریق تقلید و فعال سازی عملکرد هورمون‌های گوارشی GLP-1 و GIP، تعریف می‌شود.
با فعال‌سازی این هورمون‌ها، پیام سیری در مغز تقویت شده و روند تخلیه معده کندتر می‌شود؛ در نتیجه، فرد تمایلی به مصرف غذا بیش از یک مقدار مشخص ندارد که همین موضوع به کاهش دریافت کالری و در نهایت کاهش وزن در طول زمان منجر می‌شود.»
هشدارهای بینایی؛ عارضه‌ای نادر اما جدی
این متخصص علوم تغذیه درباره احتمال بروز آسیب‌های چشمی و تاری دید توضیح داد: «عوارض بینایی ناشی از مصرف این آمپول‌ها شایع نیستند، اما به دلیل وخامت موردی، اهمیت بالایی دارند. آسیب به عصب بینایی اگرچه بسیار نادر است و ممکن است در حدود یک مورد از هر ده‌هزار مصرف‌کننده بروز کند، اما نباید نادیده گرفته شود. همچنین در بیماران مبتلا به دیابت که دچار درجاتی از رتینوپاتی دیابتی هستند، بررسی‌ها نشان داده است که مصرف داروهایی نظیر سماگلوتاید می‌تواند این آسیب شبکیه را تشدید کند. بنابراین در گروه‌های پرخطر به‌ویژه مبتلایان به دیابت یا افراد دارای سابقه بیماری‌های عصب بینایی، استفاده از این داروها باید با وسواس و نظارت ویژه انجام گیرد.»
توهم اثر دائمی؛ خطر بازگشت چندبرابری وزن
دکتر امامت با اشاره به واقعیت ماندگاری اثر این داروها بر کاهش وزن تأکید کرد: «در تبلیغات تجاری، حقیقت ماندگاری این داروها معمولاً مسکوت می‌ماند. واقعیت این است که اگر این آمپول‌ها صرفاً به‌عنوان ابزاری تک‌بعدی برای لاغری مصرف شوند و تغییری در سبک زندگی صورت نگیرد، نقش یک مسکن موقت را بازی خواهند کرد. بر اساس مطالعات، پس از قطع دارو، نه تنها بخش عمده وزن برمی‌گردد، بلکه فرد ممکن است به وزنی حتی فراتر از نقطه شروع برسد. اما چنانچه تزریق این داروها زیر نظر پزشک و برای افراد واجد شرایط، همراه با اصلاح رژیم غذایی و شروع منظم فعالیت بدنی باشد، کاهش وزن حاصل بسیار پایدارتر و ماندگارتر خواهد بود.»
این آمپول‌ها برای چه کسانی ممنوع است؟
وی در ادامه به معیارهای ورود و موارد منع مصرف داروها اشاره کرد و افزود: «هر فردی که اضافه وزن دارد لزوماً کاندیدای تزریق این آمپول‌ها نیست. طبق معیارهای استاندارد بالینی، این داروها برای افراد دارای شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۰ یا افراد با BMI بالای ۲۷ به همراه حداقل یک فاکتور خطر نظیر بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت یا پرفشاری خون تجویز می‌شوند.»
دکتر امامت با تأکید بر لزوم بررسی تاریخچه پزشکی کامل پیش از شروع درمان، یادآور شد: «سابقه ابتلا به سرطان مدولاری تیروئید، حساسیت‌های شدید دارویی، دوران بارداری، مشکلات و التهاب پانکراس (پانکراتیت)، بیماری‌های کیسه صفرا، نارسایی‌های کلیوی و رتینوپاتی دیابتی از جمله مهم‌ترین موانع مصرف این داروها هستند و استفاده بدون ارزیابی تخصصی می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای بیمار به همراه داشته باشد.»
راهکارهای مهار عوارض گوارشی و خطر از دست رفتن عضلات
این متخصص تغذیه، شایع‌ترین عوارض این داروها را مشکلات گوارشی دانست و گفت: «تهوع در صدر شایع‌ترین عوارض قرار دارد و در رتبه‌های بعدی عوارضی مانند اسهال، استفراغ، یبوست و دردهای شکمی دیده می‌شوند که این امر به دلیل تأثیر مستقیم دارو بر هورمون‌های گوارشی و ایجاد سیری زودرس است.»
وی برای کنترل این علائم توصیه کرد: «مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر و پرهیز جدی از غذاهای حجیم و چرب نقشی کلیدی در مهار این عوارض دارد. همچنین تأمین آب کافی و گنجاندن منابع فیبر در رژیم غذایی برای مدیریت یبوست الزامی است. نکته اساسی دیگر، خطر تحلیل توده عضلانی بر اثر افت سریع وزن است؛ عضلات سرمایه حیاتی ما برای دوران سالمندی هستند و رژیم غذایی فرد در طول درمان حتماً باید پروتئین کافی داشته باشد تا افت حجم عضلانی به حداقل برسد.»
فراتر از یک سرکوب‌کننده اشتها؛ چاقی درمان چندبعدی می‌خواهد
دکتر سید محمدهادی امامت در جمع‌بندی جایگاه واقعی این داروها در پزشکی نوین خاطرنشان کرد: «تولید این داروها دستاورد ارزنده‌ای در عرصه علمی است و در صورت تجویز به‌جا برای بیماران واجد شرایط، فواید چشمگیری به همراه دارد؛ اما تکیه صِرف به آمپول‌ها بدون مداخله رفتاری هرگز راهگشا نخواهد بود. چاقی یک بیماری چندعاملی (مولتی‌فاکتوریال) است و به یک عامل واحد محدود نمی‌شود که بتوان با خاموش کردن اشتها آن را ریشه‌کن کرد. ژنتیک، الگوی غذایی، میزان تحرک، مصرف دخانیات، سطح استرس و هیدراتاسیون همگی دخیل هستند. کاهش وزن اصولی زمانی به ارتقای سلامت عمومی می‌انجامد که در کنار مصرف علمی دارو، آموزش و اصلاح بنیادی سبک زندگی نیز در متن فرایند درمان قرار گیرد.»
