بحران بنزین دیگر فقط به اختلاف میان تولید و مصرف محدود نیست؛ رشد شتابان مصرف، خودروهای فرسوده و پرمصرف، ضعف حملونقل عمومی و دشوارشدن واردات، مجموعهای از عوامل را ایجاد کرده که سیاستگذار را ناگزیر از بازنگری در شیوه توزیع یارانه بنزین کرده است.
به گزارش راویان به نقل از همشهری آنلاین ، در شرایطی که مصرف روزانه بنزین به محدوده ۱۳۰میلیون لیتر رسیده، ادامه این روند میتواند کشور را به واردات سنگین بنزین وابسته کند. سیدحمید حسینی، دبیر انجمن فراوردههای نفتی ایران در گفتوگو با تلویزیون همشهری تأکید کرد اصلاح سیاست بنزین دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است؛ البته به شرط آنکه دولت بهجای تمرکز صرف بر افزایش قیمت، به سمت اصلاح نحوه توزیع یارانه، کاهش مصرف، توسعه حملونقل عمومی و اسقاط خودروهای فرسوده حرکت کند.
حسینی با اشاره به ظرفیت پالایشی کشور میگوید: «ما حدود ۱۰پالایشگاه داریم که ظرفیت پالایشی آنها درمجموع حدود ۲میلیون و ۲۰۰هزار بشکه در روز است، اما رشد سالانه مصرف فراوردههای نفتی، بهویژه بنزین و گازوئیل، باعث شده فاصله میان تولید و مصرف بیشتر شود.»
بهگفته او، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، در سالهای آینده نیاز کشور به واردات بنزین میتواند به دههامیلیون لیتر در روز برسد؛ وضعیتی که با توجه به شرایط ارزی و محدودیتهای موجود، فشار قابل توجهی بر منابع دولت وارد خواهد کرد. او تأکید میکند که ادامه واردات بنزین در چنین شرایطی فقط یک مسئله تجاری نیست، بلکه مستقیماً با بودجه دولت و ثبات اقتصادی کشور ارتباط دارد.
حسینی یکی از مشکلات اصلی سیاست فعلی را نحوه توزیع یارانه میداند. به اعتقاد او، وقتی میلیونها خانوار فاقد خودرو هستند و در مقابل بخشی از خانوارها چند خودرو در اختیار دارند، اختصاص یارانه براساس خودرو الزاماً عادلانه نیست. او در این زمینه پیشنهاد میکند سهمیه بنزین بهجای خودرو به افراد یا کد ملی اختصاص پیدا کند تا حتی خانوارهای فاقد خودرو نیز از سهم خود در منابع انرژی کشور برخوردار شوند.
بهگفته او، چنین مدلی میتواند هم عدالت توزیعی را افزایش دهد و هم انگیزه مصرف بیرویه را کاهش دهد. در این مدل، فردی که مصرف بیشتری دارد باید هزینه بیشتری بپردازد و فردی که مصرف کمتری دارد، میتواند از سهمیه خود استفاده یا آن را در یک سازوکار مشخص منتقل کند.
یکی از نگرانیهای جدی درباره هرگونه اصلاح سیاست بنزینی، آثار روانی آن بر جامعه است. حسینی معتقد است دولت باید از ابتدا مراقب باشد که طرح اصلاح یارانه بنزین در افکار عمومی صرفاً بهعنوان «طرح گرانی بنزین» شناخته نشود. او میگوید: «اگر مردم تصور کنند قرار است فقط قیمت بنزین افزایش پیدا کند، طبیعی است که واکنش منفی نشان دهند؛ اما اگر توضیح داده شود که هدف، عادلانهسازی یارانه، کاهش شدت مصرف و حمایت از حملونقل عمومی است، شرایط متفاوت خواهد بود.»
حسینی تجربه اجرای آزمایشی طرح در کرمان را نمونهای از همین مشکل میداند؛ جایی که انتشار یک رقم قیمتی بالا باعث شد توجه جامعه از جزئیات طرح به قیمت بنزین معطوف شود و فضای رسانهای علیه آن شکل بگیرد.
به اعتقاد دبیر انجمن فراوردههای نفتی ایران، یکی از دلایل اصلی ضرورت اصلاح سیاست بنزینی، هزینه بالای تأمین کسری بنزین است. او با اشاره به فشارهای بودجهای دولت میگوید اگر واردات بنزین ادامه پیدا کند، منابع قابل توجهی باید صرف تأمین این فراورده شود و در شرایطی که دولت با کسری منابع و هزینههای ناشی از جنگ مواجه است، ادامه این روند میتواند فشار مالی بیشتری ایجاد کند.
از دید حسینی، کاهش مصرف داخلی میتواند به اندازه افزایش تولید اهمیت داشته باشد، زیرا حتی اگر ظرفیت پالایشی افزایش یابد، درصورت ادامه رشد مصرف، بخش مهمی از ظرفیت جدید نیز در مدت کوتاهی توسط افزایش تقاضا جذب خواهد شد.
حسینی تأکید دارد که نمیتوان تمام تقصیر ناترازی بنزین را متوجه مردم کرد. بهگفته او، بخش مهمی از مصرف اضافی سوخت ناشی از کیفیت خودروها، خودروهای فرسوده، موتورسیکلتهای فرسوده و ترافیک شهری است.
او با اشاره به وجود میلیونها خودروی فرسوده در کشور میگوید این خودروها بهدلیل فناوری قدیمی، مصرف سوخت بسیار بالاتری دارند و در کنار ضعف حملونقل عمومی، سهم مهمی در افزایش مصرف بنزین ایفا میکنند.
از نگاه او، اسقاط خودروهای فرسوده باید به یکی از اولویتهای سیاست انرژی تبدیل شود. همچنین توسعه خودروهای کممصرف، برقی و گازسوز و استفاده بیشتر از ظرفیت CNG میتواند بخشی از فشار بر شبکه بنزین را کاهش دهد.
حسینی معتقد است ایران نمیتواند صرفاً با ساخت پالایشگاه جدید بهدنبال حل بحران بنزین باشد. اگر رشد مصرف ادامه داشته باشد، هر میزان افزایش تولید نیز درنهایت با افزایش تقاضا خنثی خواهد شد.
او تأکید میکند که توسعه حملونقل عمومی، کاهش سفرهای غیرضروری، اصلاح خودروهای فرسوده، استفاده از CNG و حرکت به سمت خودروهای کممصرف باید همزمان با اصلاح سیاست یارانه بنزین دنبال شود.
بهگفته وی، ظرفیت قابل توجهی برای مصرف CNG در کشور ایجاد شده، اما هنوز از تمام این ظرفیت استفاده نمیشود و میتوان با سیاستهای تشویقی، بهویژه در بخش تاکسیها و حملونقل عمومی، بخشی از مصرف بنزین را به گاز منتقل کرد.
بهگفته حسینی، اصلاح سیاست بنزین اجتنابناپذیر شده، اما موفقیت آن به نحوه اجرای طرح بستگی دارد. دولت باید پیش از اجرا جزئیات را شفاف اعلام کند؛ میزان سهمیه، قیمت، نحوه انتقال سهمیه، حمایت از تاکسیها و حملونقل عمومی و محل هزینهکرد منابع حاصل از اصلاح سیاست بنزینی باید برای مردم روشن باشد.
او معتقد است اگر طرح به سمت توزیع عادلانهتر یارانه و کاهش مصرف حرکت کند، میتواند در بلندمدت حتی به کاهش فشار بودجهای و کنترل مصرف منجر شود. تجربه گذشته نیز نشان داده است که اصلاح الگوی مصرف، درصورت طراحی درست، میتواند مصرف سوخت را کاهش دهد.
به باور دبیر انجمن فراوردههای نفتی ایران، مسئله امروز دیگر انتخاب میان «اصلاح یا عدماصلاح» نیست؛ بلکه انتخاب میان اصلاح برنامهریزیشده و شفاف یا ادامه روندی است که میتواند کشور را به واردات بیشتر، فشار بودجهای و آسیبپذیری بالاتر در تأمین سوخت برساند.
حسینی درنهایت تأکید میکند که اجرای هر طرحی باید با پذیرش مسئولیت همراه باشد؛ مردم باید بدانند چه تصمیمی گرفته شده، چرا گرفته شده و چهکسی مسئول نتایج آن است. از این منظر، اصلاح بنزین نه یک تصمیم صرفاً قیمتی، بلکه آزمونی برای حکمرانی انرژی و توان دولت در اقناع افکار عمومی است.
