به گزارش راویان، ساعت ۸ صبح است. در بخش زایشگاه یکی از بیمارستانهای دولتی تهران، نوبتهای سزارین برنامهریزیشده برای امروز لغو شدهاند. پرستاران به جای آمادهسازی اتاقهای عمل، در حال بررسی پروندههای مادرانی هستند که به دلیل شرایط اورژانسی پزشکی، همچنان نیاز به مداخله جراحی دارند. تفاوت ظریف اما تعیینکنندهای در کارنامه پزشکان و مدیران بیمارستانها در حال رقم خوردن: تمایز میان «ضرورت پزشکی» و «انتخاب بیمار یا پزشک».
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با ابلاغ دستورالعملی صریح، انجام سزارینهای غیرضروری را در تاریخ ۵ مردادماه ممنوع اعلام کرد. این تاریخ که مصادف با هفته ملی زایمان طبیعی است، بهانهای برای اجرای سختگیرانهتر پروتکلها شده است. هدف اصلی، کاهش نرخ سزارین است که در سالهای اخیر به یکی از چالشهای سیستم سلامت تبدیل شده است.
آمارهای رسمی نشان میدهد نرخ سزارین در ایران در برخی مناطق به بالای ۴۰ درصد رسیده است. این رقم، دو برابر میانگین توصیهشده سازمان جهانی بهداشت (WHO) است که ۱۰ تا ۱۵ درصد را ایدهآل میداند. پزشکان متخصص زنان تأکید میکنند که سزارین یک روش نجاتبخش در موارد پیچیده است، اما تبدیل شدن آن به روشی روتین برای سهولت کار یا ترس از عوارض زایمان طبیعی، پیامدهای بلندمدتی برای سلامت مادر و کودک دارد.
«سزارین جراحی بزرگ است، نه یک روش زایمان ساده»، میگوید دکتر مریم رضایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران. «ریسک خونریزی، عفونت، چسبندگیهای داخلی در بارداریهای بعدی و حتی مشکلات تنفسی برای نوزاد در ساعات اولیه تولد، همگی واقعی هستند. وقتی سزارین به جای زایمان طبیعی انجام میشود، ما در حال افزایش بار بیماریزایی برای سیستم سلامت هستیم.»
چالش اصلی در این میان، تعریف دقیق «سزارین ضروری» است. مواردی مانند پلاتسنتا پرکریا، اختلال در رشد جنین، یا وضعیت غیرطبیعی جنین، نیاز به جراحی فوری دارند. اما مواردی مانند «ترس از درد»، «انتخاب روز تولد» یا «فشار خانوادهها» در دسته غیرضروریها قرار میگیرند. تشخیص این مرز باریک، بار مسئولیت سنگینی بر دوش پزشکان معالج میگذارد.
مدیران بیمارستانها نیز با چالشهای اجرایی روبرو هستند. در روزهای عادی، تقاضا برای سزارین به دلیل برنامهریزی راحتتر برای پزشکان و بیماران، بالاست. ممنوعیت ناگهانی این عمل در یک روز خاص، میتواند منجر به ازدحام در بخشهای اورژانس و فشار بر کادر درمان شود. با این حال، وزارت بهداشت اصرار دارد که این محدودیت موقت، هشداری برای تغییر فرهنگ زایمان در جامعه است.
نظرسنجیهای محدود در میان مادران باردار نشان میدهد که بسیاری هنوز از زایمان طبیعی میترسند. ترس از پارهشدگیها، درد طولانیمدت و عدم کنترل بر زمان تولد، عواملی هستند که سزارین را برای آنها جذابتر میکنند. آموزشهای پیش از زایمان و مشاورههای روانشناختی میتواند در کاهش این ترسها موثر باشد، اما در حال حاضر زیرساخت کافی برای پوشش همه مادران وجود ندارد.
تجربه کشورهای دیگر نیز نشان میدهد که کاهش نرخ سزارین نیازمند رویکردی چندجانبه است. در برزیل، پس از اجرای قوانین مشابه، نرخ سزارین از ۵۰ درصد به ۳۵ درصد کاهش یافت. کلید موفقیت، نه فقط ممنوعیت، بلکه تسهیل زایمان طبیعی از طریق ارائه مراقبتهای بهتر در حین زایمان و حمایتهای روانی از مادران بود.
در ایران، این دستورالعمل ممکن است تنها یک گام اولیه باشد. اگر همراه با آموزش جامعه، بازنگری در سیستم پرداختهای بیمهای و حمایت از پزشکانی که زایمان طبیعی را با موفقیت انجام میدهند، نباشد، اثرات آن محدود خواهد بود. اما پیام روشن است: زمان آن رسیده که زایمان طبیعی، به عنوان روش طبیعی و ایمنتر، اولویت خود را بازپس گیرد.
در پایان روز ۵ مرداد، آمارهای نهایی از بیمارستانها منتشر خواهد شد. تعداد سزارینهای لغو شده، تعداد مادرانی که به زایمان طبیعی روی آوردند و عوارض گزارششده، شاخصهایی خواهند بود که نشان میدهد آیا این سیاست میتواند به تغییر الگو کمک کند یا خیر. فعلاً، در بخش زایشگاهها، سکوت حاکم است؛ سکوتی که انتظار میرود با صدای گریه نوزادانی که به روش طبیعی به دنیا آمدهاند، شکسته شود.
