بازار جهانی نفت در هفته منتهی به ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ یکی از پیچیدهترین مقاطع خود در سالهای اخیر را پشتسر گذاشت؛ دورهای که همزمان با تشدید تنشهای ژئوپلیتیک در غرب آسیا، اختلال در عرضه فرآوردههای نفتی روسیه، کاهش برآورد رشد تقاضای جهانی و تغییر رفتار بزرگترین واردکننده نفت جهان، چشمانداز بازار را دستخوش تحولات مهمی کرد. با وجود بازگشت ریسکهای ژئوپلیتیک و افزایش دوباره قیمت نفت، بازار برخلاف شوک نخست جنگ، واکنشی کنترلشدهتر نشان داد؛ موضوعی که بیانگر افزایش توان بازار برای مدیریت بحران و در عین حال شکنندگی توازن عرضه و تقاضاست.
به گزارش راویان به نقل از شانا، بررسی تحولات بازار نشان میدهد اگرچه بستهشدن دوباره تنگه هرمز، حملات به زیرساختهای انرژی روسیه و کاهش ذخایر نفت آمریکا از عوامل اصلی رشد قیمتها بودند، اما رفتار محتاطانه مصرفکنندگان بزرگ، بهویژه چین، مانع از شکلگیری جهشهای شدید قیمتی شد. در همین حال، بحران جهانی دیزل و اختلال در تجارت فرآوردههای نفتی به یکی از مهمترین نگرانیهای بازار انرژی تبدیل شده است.
بازگشت ریسک ژئوپلیتیک به بازار نفت
مهمترین تحول هفته، بازگشت ریسک ژئوپلیتیک به بازار نفت پس از انسداد دوباره تنگه هرمز بود؛ رخدادی که قیمت نفت برنت را از محدوده ۷۲ دلار به نزدیکی ۸۸ دلار در هر بشکه رساند. بااینحال، واکنش بازار به بحران نخست در ماه مارس محدودتر بود و قیمتها از مرز ۱۰۰ دلار عبور نکردند.
علت این تفاوت را باید در تغییر رفتار بازار جستوجو کرد. در بحران نخست، معاملهگران با شوک همزمان ژئوپلیتیک و نگرانی از کمبود فوری عرضه روبهرو بودند، اما در دور جدید، بخشی از این ریسکها پیشتر در قیمتها منعکس شده بود. همچنین، افزایش ذخایر شناور، استفاده از مسیرهای جایگزین، آمادگی بیشتر بازیگران بازار و مدیریت تقاضا، بخشی از فشار ناشی از اختلال عرضه را خنثی کرد.
بااینحال، آرامش کنونی بازار را نمیتوان پایدار دانست. ادامه انسداد تنگه هرمز، کاهش سریعتر ذخایر جهانی یا گسترش بحران به دریای سرخ و بابالمندب میتواند دوباره قیمت نفت را به سطوح بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازگرداند.
ژئوپلیتیک همچنان مهمترین محرک قیمت نفت
در هفته مورد بررسی، تنشهای سیاسی و نظامی همچنان مهمترین عامل جهتدهنده بازار باقی ماند. تشدید درگیریها میان ایران و آمریکا، تهدیدهای متقابل درباره عبور نفتکشها از تنگه هرمز، حملات به زیرساختهای انرژی، تعلیق صادرات از برخی پایانههای عراق و ادامه حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات نفتی روسیه، فضای نامطمئن را در بازار انرژی تقویت کرد.
همزمان، تحولات اقتصاد کلان نیز بر بازار اثرگذار بود. کاهش تورم آمریکا امیدها برای تعدیل سیاستهای پولی را افزایش داد، اما تداوم نرخهای بهره بالا و نگرانی درباره رشد اقتصادی، مانع شکلگیری موج جدید تقاضا شد. از سوی دیگر، صندوقهای سرمایهگذاری با افزایش موقعیتهای خرید در بازار برنت نشان دادند همچنان احتمال تداوم تنشها را جدی ارزیابی میکنند.
تقاضای جهانی نفت؛ کاهش انتظارات و نقش چین
در سمت تقاضا، چشمانداز بازار با احتیاط بیشتری همراه شد. دبیرخانه اوپک برای سومین بار متوالی پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را کاهش داد و برآورد خود را به ۷۸۰ هزار بشکه در روز رساند. بر این اساس، تقاضای جهانی نفت در سال جاری میلادی حدود ۱۰۵ میلیون بشکه در روز پیشبینی میشود.
عامل اصلی این بازنگری، افت مصرف در آسیا، بهویژه چین، بیان شده است. واردات نفت خام چین در ژوئن به پایینترین حجم در یک دهه اخیر رسید و در نیمه نخست سال نیز بیش از ۱۱ درصد نسبت به مدت مشابه پارسال کاهش یافت. کندشدن رشد اقتصادی، بحران بخش املاک، ضعف تقاضای داخلی و احتیاط پالایشگاهها از مهمترین دلایل این روند به شمار میرود.
درمقابل، کره جنوبی اعلام کرده است واردات نفت خام خود را در ماههای ژوئیه و اوت به سطح عادی بازمیگرداند و با بهرهگیری از مسیرهای جایگزین، ریسک اختلال در تأمین نفت را کاهش خواهد داد.
عرضه نفت؛ تلاش تولیدکنندگان برای حفظ جریان صادرات
در بخش عرضه، کشورهای عضو اوپکپلاس تولید خود را افزایش دادند و تولید امارات به رکورد جدیدی رسید. عربستان نیز با وجود تداوم تنشها، صادرات نفت به بازار آسیا را حفظ کرد و سهم بیشتری از محمولههای خود را به چین اختصاص داد.
در همین حال، ایران اعلام کرد صدها کشتی برای هماهنگی عبور از تنگه هرمز با مقامهای ایرانی در ارتباط بودهاند، اگرچه حجم عبور نفتکشها همچنان کاهش یافته است. همزمان، گلدمن ساکس برآورد کرده است که توسعه خطوط لوله جایگزین میتواند تا پایان سال ۲۰۲۷ وابستگی صادرات خلیج فارس به تنگه هرمز را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
کاهش ذخایر؛ سیگنال صعودی برای بازار
آمارها از کاهش ذخایر تجاری نفت آمریکا و همچنین افت ذخایر راهبردی این کشور به پایینترین مقدار چند دهه اخیر حکایت دارد. کاهش ذخایر، در کنار محدودیت عرضه، از مهمترین عوامل حمایتکننده قیمت نفت در هفته گذشته بود. درمقابل، ذخایر دریایی چین نیز روندی نزولی داشت که نشان میدهد این کشور بخشی از نیاز خود را از محل ذخایر انباشته تأمین کرده است.
بحران دیزل؛ پیامد حملات به پالایشگاههای روسیه
درحالیکه بازار نفت خام تا حدی توانست با شوکهای ژئوپلیتیک سازگار شود، بازار دیزل با بحرانی عمیقتر روبهرو شد. حملات گسترده پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه سبب شد نزدیک به ۶۰ درصد ظرفیت پالایشی این کشور از چرخه خارج شود؛ رخدادی که روسیه را به ممنوعیت صادرات فرآوردههای نفتی و حتی برنامهریزی برای واردات سوخت ناچار کرد.
کاهش صادرات روسیه بهسرعت بازارهای اروپا، مدیترانه، ترکیه، آمریکای لاتین و شمال آفریقا را تحتتأثیر قرار داد. کرک اسپرد دیزل در اروپا به بالاترین سطوح چند ماه اخیر رسید و کشورهایی مانند ترکیه و برزیل ناچار شدند منابع جدیدی برای تأمین سوخت خود پیدا کنند. همزمان، آمریکا نیز با وجود افزایش صادرات، به دلیل محدودبودن ذخایر دیزل، با فشار مضاعفی برای پاسخگویی به تقاضای جهانی روبهرو شد.
چین چگونه مانع جهش بیشتر قیمت نفت شد؟
یکی از مهمترین تحولات این دوره، تغییر رفتار چین در بازار نفت بود. برخلاف انتظار، بزرگترین واردکننده نفت جهان بهجای افزایش خرید در شرایط بحران، واردات خود را بهشدت کاهش داد. همزمان، پالایشگاههای چینی نرخ فرآورش را پایین آوردند و با اتکا به ذخایر راهبردی و افزایش تولید داخلی، نیاز خود را بدون ورود گسترده به بازار نقدی تأمین کردند.
این رویکرد دو پیامد مهم داشت: نخست اینکه فشار سمت تقاضا بر بازار جهانی کاهش یافت و دوم آنکه از شکلگیری موج جدیدی از رقابت برای خرید نفت و افزایش بیشتر قیمتها جلوگیری شد. به بیان دیگر، مدیریت تقاضای چین یکی از عوامل اصلی مهار «اضافهقیمت ریسک ژئوپلیتیکی» در بازار نفت بود.
جمعبندی
تحولات هفته منتهی به ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان میدهد بازار جهانی نفت وارد مرحلهای شده است که در آن افزونبر ریسکهای سنتی عرضه، رفتار مصرفکنندگان بزرگ، ظرفیت پالایشی و امنیت زنجیره تأمین فرآوردهها نیز نقشی تعیینکننده در قیمتها ایفا میکنند. اگرچه بازار در مقابل شوکهای ژئوپلیتیک انعطافپذیرتر از گذشته شده است، اما استمرار انسداد تنگه هرمز، ادامه حملات به زیرساختهای انرژی روسیه و تضعیف ذخایر جهانی میتواند بار دیگر تعادل شکننده بازار را برهم بزند. درمقابل، سیاستهای مدیریت تقاضا در چین، افزایش مسیرهای جایگزین صادرات و سازگاری تدریجی بازیگران بازار، تاکنون مانع از وقوع جهشهای شدیدتر قیمت شده است؛ موضوعی که نشان میدهد آینده بازار نفت بیش از هر زمان دیگری به برهمکنش همزمان عوامل ژئوپلیتیک، اقتصادی و تجاری وابسته است.
