خروج ۲ فروند هواپیمای سوخترسان KC-۱۳۵ استراتوتانکر آمریکا از بلغارستان، در شرایطی خبرساز شده که تنها چند هفته از استقرار آنها در پایگاه هوایی «بزمر» گذشته بود؛ اقدامی که نمودی از چالشهای نظامی واشنگتن پس از تحولات اخیر بهحساب میآید.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: بهدنبال هشدارهای اخیر ایران درباره حضور هواپیماهای نظامی آمریکایی در بلغارستان، مقامهای صوفیه از «خروج زودهنگام» این هواپیماها خبر دادند. این هواپیماها قرار بود در چارچوب مأموریتی که از ۲۴ ژوئیه تا اول اکتبر (۲ مرداد تا ۹ مهر) تعریف شده بود، از عملیات آمریکا در خاورمیانه پشتیبانی کنند، اما روز جمعه بلغارستان را ترک کردند.
این درحالی است که پارلمان بلغارستان پیشتر مجوز استقرار حداکثر ۸ فروند KC-۱۳۵ و ۲۵۰ نیروی آمریکایی در این پایگاه را صادر کرده بود. با این وجود، تنها ۲ هواپیما وارد بلغارستان شده بودند که پس از هشدارهای ایران، همان دو فروند نیز پیش از پایان دوره تعیینشده، بلغارستان را ترک کردند.
سوخترسانهای KC-۱۳۵ از هواپیماهای کلیدی در شبکه پشتیبانی هوایی ارتش آمریکا بهشمار میروند. مأموریت اصلی این هواپیما، سوخترسانی هوایی به جنگندهها، بمبافکنها و دیگر هواگردهای نظامی است. این هواپیماها از آن جهت اهمیت دارد که سوخترسانی هوایی میتواند برد عملیاتی هواگردهای رزمی را افزایش دهد و مدت زمان حضور آنها در آسمان را طولانیتر کند. بنابراین، استقرار KC-۱۳۵ در بلغارستان صرفاً یک جابهجایی معمولی تجهیزات نبود، بلکه بخشی از زیرساخت پشتیبانی هوایی آمریکا در ارتباط با عملیات منطقهای محسوب میشد.
استقرار هواپیماهای آمریکایی در بلغارستان از همان ابتدا با واکنش قاطع ایران روبهرو شد. تهران اعلام کرد استفاده از ظرفیتهای نظامی کشورهای دیگر برای پشتیبانی از عملیات آمریکا علیه ایران، میتواند پیامدهایی برای این کشورها داشته باشد. ایران همچنین هشدار داد درصورت تشدید جنگ ازسوی آمریکا، تأسیسات نظامی این کشور در اروپا نیز میتوانند در معرض تهدید قرار گیرند. این هشدار صرفاً متوجه بلغارستان نبود؛ تهران بهطور مشخص اعلام کرد کشورهایی که پایگاهها و تأسیسات خود را در اختیار ارتش آمریکا قرار میدهند، باید نسبت به پیامدهای چنین تصمیمی هوشیار باشند.
همزمان با افزایش تنشها، تهران تلاش کرد از مسیرهای دیپلماتیک نیز نسبت به استفاده از پایگاههای کشورهای اروپایی هشدار دهد. پیام اصلی ایران این بود که کشورهای ثالث نباید اجازه دهند خاک، پایگاهها یا زیرساختهای نظامی آنها به سکویی برای عملیات آمریکا علیه ایران تبدیل شود.
از این منظر، بلغارستان به نمونهای از یک معادله بزرگتر تبدیل شدهاست؛ معادلهای که در آن هر کشور میزبان نیروها یا تجهیزات آمریکایی، با این پرسش مواجه است که آیا حضور این تجهیزات میتواند آن کشور را به بخشی از میدان تقابل ایران و آمریکا تبدیل کند یا خیر.
روایت آمریکاییها از این ماجرا نیز در نوع خود، جالب توجه بود. روزنامه نظامی «استارز اند استرایپس»، که در روزهای اخیر اخراج سردبیر و یکی از خبرنگاران ارشدش ازسوی پنتاگون، آنهم به دلیل افشاگری درباره وضعیت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، خبرساز شده بود، به تازگی در گزارشی، ضمن تایید خروج سوخترسانهای آمریکایی از بلغارستان، تاکید کرد که مقامهای آمریکایی، علت خروج دو هواپیما را نیاز به پشتیبانی از دیگر الزامهای عملیاتی اعلام کردهاند.
ازسوی دیگر، مقامهای بلغاری نیز تأکید کردهاند که این هواپیماها در مدت حضور خود در بلغارستان صرفاً در مأموریتهای آموزشی در حریم هوایی کشورهای متحد در غرب و شمالغرب این کشور مشارکت داشتهاند. براین اساس واشنگتن و صوفیه کوشیدهاند خروج این هواپیماها را غیرمرتبط با تهدیدهای ایران جلوه دهند.
نکته مهم در این ماجرا، زمان خروج KC-۱۳۵ هاست. هواپیماها در ۳۱ ژوئیه وارد بلغارستان شدند و تنها چند هفته بعد، در حالی که مجوز استقرار آنها تا اول اکتبر اعتبار داشت، از این کشور خارج شدند. این اتفاق همزمان با تشدید هشدارهای ایران و افزایش فشارهای آمریکا برای اعمال تحریمهای اقتصادی جدید علیه تهران رخ دادهاست.
به همین دلیل، حتی اگر خروج هواپیماها در اظهارنظرهای علنی و رسمی به «نیازهای عملیاتی» نسبت داده شود، اما زمانبندی آن از منظر سیاسی و راهبردی قابل توجه بوده و دربردارنده پیامهای مهمی درباره تحول در معادلات نظامی جنگ آمریکا و رژیمصهیونیستی علیه ایران است.
با وجود اینکه بلغارستان عضو ناتو است و از متحدان آمریکا محسوب میشود، استقرار تجهیزات نظامی آمریکایی در خاک این کشور نشان داد همکاری امنیتی با واشنگتن میتواند در شرایط جنگی به مسئلهای حساس و تنشزا تبدیل شود.
برای آمریکا، استفاده از پایگاههای متحدان اروپایی مزیت مهمی دارد؛ زیرا امکان پراکندهسازی نیروها و تجهیزات، افزایش انعطاف عملیاتی و ایجاد مسیرهای پشتیبانی متنوع را فراهم میکند، اما از نگاه تهران، همین پراکندگی میتواند به معنای گسترش دامنه مسئولیت و هزینه برای کشورهای میزبان باشد.
مهمترین پیام این تحول برای آمریکا آن است که گسترش شبکه پشتیبانی نظامی در کشورهای متحد، بدون هزینه سیاسی و امنیتی نخواهد بود.
تحلیلگران نظامی آمریکا، براین اعتقادند که اگر هشدارهای ایران درباره پایگاههای مورد استفاده آمریکا تکرار شود، دولتهای میزبان ناچار خواهند بود میان همکاری نظامی با واشنگتن و نگرانی از قرار گرفتن در معرض پیامدهای جنگ، توازن برقرار کنند.
در چنین شرایطی، خروج زودهنگام دو فروند KC-۱۳۵ از بلغارستان، حتی اگر واشنگتن آن را به تهدید ایران مرتبط نداند، نشانهای از پیچیدهتر شدن معادله پشتیبانی نظامی آمریکا و چالشهای پیش روی پنتاگون در این زمینه محسوب میشود؛ معادلهای که در آن هر پایگاه، فرودگاه یا زیرساخت نظامی خارج از خاک آمریکا، میتواند به هدفی برای ایران و یک متغیر مهم در محاسبات میدان نبرد تبدیل شود.
