بازار جهانی نفت و گاز در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، تحت تأثیر کاهش تنشهای ژئوپلیتیک در غرب آسیا، وارد مرحلهای تازه از تعدیل قیمتها شد؛ بهگونهای که نفت خام برنت و وستتگزاس اینترمدیت (WTI) بیشترین افت هفتگی خود طی ماههای اخیر را تجربه کردند و همزمان بازار جهانی گاز نیز نشانههایی از بازگشت تدریجی به ثبات را بروز داد.
به گزارش راویان اداره کل اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی، بهای هر دو شاخص اصلی نفت در این هفته بیش از ۶ تا ۷ درصد کاهش یافت و به سطوح اواخر فوریه ۲۰۲۶، یعنی پیش از آغاز درگیری نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بازگشت. این روند نشان میدهد که بازار، بخش عمده «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» ناشی از جنگ را که در اوج بحران قیمت نفت برنت را به نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسانده بود، بهطور کامل از قیمتها حذف کرده است.
دیپلماسی، عامل اصلی سقوط قیمت نفت
بررسی تحولات بازار نشان میدهد مهمترین عامل افت قیمتها، پیشرفت مذاکرات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، صدور معافیتهای موقت تحریمی از سوی وزارت خزانهداری آمریکا و ازسرگیری سریع صادرات نفت و تردد نفتکشها از تنگه هرمز بوده است.
این تحولات، چشمانداز افزایش عرضه نفت غرب آسیا را تقویت کرد و موجب شد نگرانیهای مربوط به کمبود عرضه، جای خود را به انتظار برای ورود حجم بیشتری از نفت به بازار بدهد.
بازار نفت همچنین برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ وارد ساختار «کونتانگو» شد؛ وضعیتی که در آن قیمت قراردادهای تحویل در ماههای آینده از قیمت تحویل فوری بالاتر قرار میگیرد. ایجاد فاصله ۱۲ سنتی میان قراردادهای سپتامبر و اوت، نشانهای از اشباع نسبی عرضه در بازار فیزیکی در کوتاهمدت ارزیابی میشود.
حتی وقوع حمله پهپادی به یک کشتی تجاری در اواخر هفته نیز نتوانست روند نزولی بازار را متوقف کند؛ زیرا فعالان بازار، تداوم جریان صادرات از منطقه را مهمتر از ریسکهای امنیتی ارزیابی کردند.
در سمت تقاضا نیز بازار نفت از هیچ عامل حمایتی برخوردار نبود. ادامه نشانههای کندی رشد اقتصاد جهانی و احتیاط مصرفکنندگان انرژی باعث شد افت قیمت نفت با مقاومت چندانی روبهرو نشود.
یکی از نکات قابل توجه این هفته، بیتفاوتی بازار نسبت به گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) بود. براساس این گزارش، ذخایر راهبردی نفت خام آمریکا (SPR) به حدود ۳۳۱ میلیون بشکه کاهش یافته که پایینترین سطح از ژوئن ۱۹۸۳ بهشمار میرود. همچنین ذخایر تجاری هاب کوشینگ نیز به کمتر از حداقل عملیاتی، یعنی حدود ۱۹ میلیون بشکه، رسید.
در شرایط عادی، کاهش بیش از ۱۵ میلیون بشکهای مجموع ذخایر نفت آمریکا میتوانست عامل رشد قیمتها باشد، اما افزایش عرضه نفت از کشورهای حاشیه خلیج فارس، اثر این کاهش ذخایر را خنثی کرد و مانع از واکنش صعودی بازار شد.
فرآوردههای نفتی همچنان مقاوم ماندند
در حالی که بازار نفت خام تحت فشار عرضه قرار داشت، بازار فرآوردههای نفتی بهویژه دیزل همچنان از محدودیت ذخایر و عرضه جهانی حمایت کرد و حاشیه سود پالایشگاهها در سطح مطلوب باقی ماند؛ موضوعی که نشان میدهد وضعیت بازار فرآوردهها همچنان با بازار نفت خام تفاوت دارد.
بازارالانجی در مسیر بازگشت به تعادل
بازار جهانی الانجی نیز در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن با کاهش نسبی قیمتها در اغلب بازارهای شاخص همراه بود. مهمترین علت این روند، کاهش نگرانیها درباره اختلال صادرات از غرب آسیا، تداوم عبور کشتیها از تنگه هرمز و آغاز دوباره صادرات محدود قطر عنوان میشود.
در بازارهای اروپا و شمال شرق آسیا، کاهش ریسک عرضه و احتیاط خریداران موجب افت قیمتها شد؛ هرچند پایین بودن سطح ذخایر گاز اروپا همچنان بهعنوان یک عامل حمایتی عمل میکند.
در مقابل، قیمت گاز هنریهاب آمریکا تحت تأثیر رشد مصرف داخلی و ادامه صادرات بالای الانجی افزایش یافت و فاصله قیمتی میان بازار آمریکا با اروپا و آسیا همچنان مزیت رقابتی صادرات الانجی آمریکا را حفظ کرده است.
چشمانداز ثبات در بازار جهانی گاز
براساس ارزیابی دبیرکل مجمع کشورهای صادرکننده گاز، با بازگشایی تنگه هرمز پس از آتشبس میان ایران و آمریکا، انتظار میرود بازار جهانی گاز در سهماهه سوم سال به ثبات برسد و جریان عرضه و قیمتها در سهماهه چهارم به سطوح نزدیک به پیش از درگیری بازگردد؛ هرچند احتمال میرود قیمت الانجی در بازار آسیا در کوتاهمدت همچنان در سطوح نسبتا بالا باقی بماند.
همچنین انتظار میرود تقاضای چین برای الانجی بهدلیل ادامه سیاست جایگزینی زغالسنگ با گاز و تنوعبخشی به منابع انرژی همچنان روندی افزایشی داشته باشد.
حملونقلالانجی و تغییر الگوی مصرف انرژی در آسیا
بازار حمل الانجی نیز در هفته گذشته آرامتر شد و نرخ اجاره کشتیها در اقیانوس اطلس به حدود ۸۰ هزار دلار در روز کاهش یافت. این نرخ در اقیانوس آرام نیز در محدوده ۷۰ تا ۸۰ هزار دلار تثبیت شد. پیشبینی میشود با کاهش فشارهای بازار، نرخ حمل در اقیانوس اطلس در تابستان افت بیشتری داشته باشد، اما در اقیانوس آرام احتمال افزایش آن تا حدود ۸۵ هزار دلار در روز در ماه اوت وجود دارد.
در شرق آسیا نیز تحولات بخش برق بر بازار گاز اثرگذار بود. کره جنوبی با بازگشت نیروگاههای زغالسنگ از تعمیرات دورهای، مصرف زغالسنگ را افزایش داد و سهم گاز در تولید برق کاهش یافت. طی بازه یکم تا ۲۱ ژوئن، تولید برق با مصرف گاز این کشور با کاهش ۹۰۰ مگاواتی به ۱۵.۹ گیگاوات رسید، در حالی که تولید برق زغالسنگ با افزایش ۲.۲ گیگاواتی به ۱۹.۵ گیگاوات رسید و کاهش تولید برق هستهای را جبران کرد.
در مجموع، تحولات هفته گذشته نشان میدهد بازار جهانی انرژی پس از عبور از شوک ناشی از درگیریهای نظامی در غرب آسیا، بهتدریج در حال ورود به مرحلهای جدید از تعادل است؛ مرحلهای که در آن افزایش عرضه، کاهش ریسک ژئوپلیتیک و بهبود جریان تجارت انرژی، نقش پررنگتری نسبت به نگرانیهای امنیتی در تعیین قیمتها ایفا میکنند.
