راویان | حیدر کاشف ، سرویس اجتماعی ؛ ساعت از ظهر گذشته و راهروی باریک یکی از داروخانههای برازجان شلوغتر از همیشه است. مردی با موهای سفید، نسخهای تاخورده را بارها میان انگشتانش جابهجا میکند. نزدیک سه دهه معلم بوده؛ از آن معلمهایی که نسلهای مختلف در دشتستان هنوز نامش را به خاطر دارند. حالا اما تمام اضطرابش در یک جمله خلاصه میشود: «اگر این ماه انسولین پیدا نکنم، برای بچهام چه کار کنم؟»
فرزند ۱۵ ساله او مبتلا به دیابت نوع یک است؛ بیماریای که حتی چند روز اختلال در روند درمانش میتواند خطرناک باشد. این پدر بازنشسته میگوید ماههاست انسولینهای «نوروپید» و «لانتوس» در داروخانههای برازجان و بوشهر یا پیدا نمیشود یا آنقدر محدود توزیع میشود که بیماران ناچارند ساعتها میان داروخانهها سرگردان بمانند.
او حالا ماهی دو بار مسیر بوشهر تا شیراز را رانندگی میکند؛ سفری چندساعته فقط برای پیدا کردن چند قلم انسولین. میگوید: «گاهی در شیراز هم دست خالی برمیگردم. چند داروخانه را میگردم تا شاید دو یا سه قلم بدهند. آدم نمیداند باید نگران تصادف در جاده باشد یا تمام شدن داروی بچهاش.»
بحران اما فقط کمبود نیست. قیمتها همزمان جهش کردهاند؛ جهشی که برای بسیاری از خانوادهها، درمان را به مسئلهای فراتر از بیماری تبدیل کرده است.
بررسی میدانی «راویان» از داروخانههای بوشهر و برازجان نشان میدهد قیمت آزاد برخی انسولینهای وارداتی مانند «نوومیکس» و «نوروپید» به حدود ۸۹۰ هزار تومان رسیده است.
قیمت «لانتوس» نیز در برخی داروخانهها بین ۶۴۰ تا ۷۵۰ هزار تومان عرضه میشود؛ ارقامی که نسبت به سال گذشته، در بعضی موارد بیش از ۲۷۰ درصد افزایش داشتهاند.
اما آنچه بیماران را بیشتر سردرگم کرده، اختلاف میان وعده رسمی بیمهها و مبلغی است که واقعاً از جیب پرداخت میکنند.
یکی از بیماران تحت پوشش تأمین اجتماعی، فاکتورهای خرید خود را مقابل خبرنگار «راویان» میگذارد. اسفند سال گذشته، پنج قلم انسولین «نوومیکس» را مجموعاً ۱۵۰ هزار تومان خریده بود؛ هر قلم ۳۰ هزار تومان. حالا برای همان نسخه، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پرداخت کرده است.
او میگوید: «داروخانه گفت این همان نرخ جدید بیمهای است. ولی مگر نگفته بودند بیمار فقط پنج درصد پرداخت میکند؟»
اعداد چیز دیگری میگویند. اگر قیمت آزاد هر قلم «نوومیکس» حدود ۸۹۰ هزار تومان باشد و بیمه واقعاً ۹۵ درصد هزینه را پوشش دهد، سهم بیمار باید حدود ۴۵ هزار تومان باشد. اما بیماران حالا در مواردی تا ۲۴۰ هزار تومان برای هر قلم میپردازند؛ یعنی حدود ۲۷ درصد قیمت آزاد.
این فقط یک مورد نیست. بیماران دیگری نیز از افزایش ناگهانی سهم پرداختی خود خبر میدهند؛ از ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان در ماههای گذشته تا بیش از ۲۰۰ هزار تومان برای هر قلم انسولین در هفتههای اخیر.
همزمان، برخی داروخانهها اعلام میکنند سهمیه ماهانه آنها تمام شده و برخی دیگر تنها حاضرند دارو را آزاد بفروشند؛ وضعیتی که بیماران را ساعتها میان داروخانههای مختلف سرگردان میکند.
یکی از مسئولان داروخانهای در بوشهر به «راویان» میگوید: «بیمهها ماههاست مطالبات داروخانهها را با تأخیر پرداخت میکنند. وقتی نقدینگی نباشد، داروخانه توان خرید انسولین گرانقیمت را هم ندارد. بعضیها مجبور میشوند یا اصلاً انسولین نیاورند یا آزاد بفروشند تا ضرر نکنند.»
این بحران برای بسیاری از خانوادهها فقط به افزایش هزینه ختم نشده؛ سبک زندگی آنها را تغییر داده است. همان معلم بازنشسته برازجانی میگوید بخش مهمی از حقوق بازنشستگیاش حالا صرف دارو، رفتوآمد و خرید تجهیزات کنترل قند خون میشود.
او میگوید: «نوار تست قند هم کمیاب شده. بدون آن، بچهام باید کورکورانه انسولین تزریق کند. یعنی هر بار احتمال افت یا بالا رفتن خطرناک قند خون وجود دارد.»
وی از تأثیر روانی این وضعیت بر فرزندش حرف میزند؛ نوجوانی که به جای دغدغههای معمول همسنوسالانش، هر روز نگران پیدا شدن داروی ماه بعد است. «هر بار خبر گرانی یا کمبود میآید، به هم میریزد. مدام میپرسد اگر انسولین نباشد چه میشود.»
«راویان» برای روشن شدن ابعاد بحران، پرسشهایی را با دانشگاه علوم پزشکی بوشهر مطرح کرده است.
روابط عمومی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در پاسخ به پرسش «راویان» درباره علت کمبود انسولینهای «لانتوس»، «نوروپید» و «نوومیکس» اعلام کرد این برندهای خارجی با کمبود کشوری مواجهاند و بهصورت سهمیهای توزیع میشوند.
در عین حال، این دانشگاه تأکید کرده که برندهای ایرانی مانند «گلاین» و «رپیدسولین» در بازار موجود هستند و در داروخانهها عرضه میشوند.
اما روایت بیماران با این توضیح کاملاً همخوان نیست. چند بیمار در بوشهر و برازجان به «راویان» گفتهاند حتی برخی برندهای ایرانی نیز بهصورت مستمر در دسترس نیست و گاهی بیماران ناچارند برای تهیه دارو به استانهای همجوار مراجعه کنند.
دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در پاسخ به پرسش دیگری درباره نحوه توزیع سهمیه انسولین توضیح داده که سازمان غذا و دارو بر اساس ضریب جمعیت، سهمیه هر استان را مشخص میکند و معاونت غذا و داروی دانشگاه نیز بر پایه پراکندگی بیماران، توزیع شهرستانی را انجام میدهد.
با این حال، بیماران میگویند نتیجه این سازوکار در عمل، دسترسی نابرابر به داروست؛ بهویژه در شهرستانهایی که تعداد داروخانههای مجهز کمتر است.
مهمترین بخش پاسخ دانشگاه علوم پزشکی اما به اختلاف میان پوشش اعلامی بیمه و سهم واقعی پرداختی بیماران مربوط میشود.
روابط عمومی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در پاسخ به «راویان» اعلام کرده که در ماههای اخیر، قیمت انسولین افزایش یافته اما قیمت تعهدی بیمهها با تأخیر بهروزرسانی شده است؛ موضوعی که به گفته این دانشگاه، باعث افزایش پرداخت از جیب بیماران شده است.
در عین حال، دانشگاه تأکید کرده بیمههای پایه همچنان بیش از ۹۵ درصد قیمت انسولین را پوشش میدهند و سهم بیمار حدود پنج درصد است.
اما فاکتورهای خرید بیماران چیز دیگری را نشان میدهد.
یکی دیگر از بیماران مبتلا به دیابت نوع یک که تحت پوشش تأمین اجتماعی است، فاکتورهای سه ماه اخیر خود را به خبرنگار «راویان» نشان میدهد.
او میگوید: «اسفند سال قبل هر قلم انسولین را ۳۰ هزار تومان میخریدم. فروردین امسال ناگهان گفتند باید ۲۳۰ هزار تومان پرداخت کنم. مجبور شدم به جای پنج قلم، فقط سه قلم بخرم.»
وی ادامه داد از خطر کاهش مصرف دارو آگاه است، اما توان پرداخت هزینه کامل نسخه را ندارد: «میدانم خطرناک است، ولی وقتی پول نباشد آدم چه کار میتواند بکند؟»
پزشکان معتقدند کاهش خودسرانه مصرف انسولین میتواند خطر بروز کتواسیدوز دیابتی، افت شدید قند خون، آسیب کلیوی و حتی بستری شدن را افزایش دهد. با این حال، بسیاری از بیماران میگویند فشار اقتصادی آنها را به سمت چنین تصمیمهایی سوق داده است.
روابط عمومی معاونت غذا و دارو ی علوم پزشکی بوشهر در پاسخ به پرسش دیگری درباره پروندههای تخلف داروخانهها اعلام کرده موردی از گرانفروشی گزارش نشده و پروندهای نیز به تعزیرات حکومتی ارجاع نشده است.
این پاسخ در شرایطی مطرح میشود که بیماران متعددی از اختلاف چشمگیر قیمتها و افزایش ناگهانی سهم پرداختی خود سخن میگویند.
این دانشگاه همچنین در پاسخ به پرسشی درباره قیمت آزاد انسولین و میزان افزایش آن نسبت به سال گذشته، ارائه توضیح را به سازمانهای بیمهگر ارجاع داده است؛ پاسخی که عملاً یکی از مهمترین پرسشهای بیماران را بیجواب گذاشته است.
در بخش دیگری معاونت غذا و داروی علوم پزشکی بوشهر تأکید کرده که تأخیر بیمهها در پرداخت مطالبات داروخانهها، قدرت خرید آنها را کاهش داده و یکی از عوامل اصلی کمبود انسولین در بازار محسوب میشود.
برای بررسی این موضوع، «راویان» با یکی از داروسازان در برازجان نیز گفتوگو کرده است.
او که نخواست نامش منتشر شود، میگوید: «وقتی بیمه سه یا چهار ماه پول داروخانه را پرداخت نمیکند، داروخانه چطور دوباره انسولین بخرد؟ برای خرید یک محموله انسولین باید صدها میلیون تومان نقدینگی داشته باشی. خیلی از داروخانهها چنین توانی ندارند.»
به گفته وی، بخشی از داروخانهها برای جلوگیری از زیان مالی، یا میزان خرید انسولین را کاهش دادهاند یا ترجیح میدهند دارو را آزاد عرضه کنند.
این روایتها نشان میدهد بحران فعلی فقط ناشی از کمبود تولید یا واردات نیست؛ بخشی از آن به اختلال در زنجیره مالی میان بیمهها، داروخانهها و تأمینکنندگان دارو بازمیگردد؛ اختلالی که در نهایت، هزینه آن از جیب بیماران پرداخت میشود.
انجمن دیابت گابریک که در حوزه آموزش مدیریت دیابت به افراد دیابتی، پزشکان و متخصصین و عموم جامعه و همچنین حمایت از بیماران دیابتی در کشور فعالیت میکند نیز نسبت به پیامدهای ادامه این وضعیت هشدار داده است.
«شراره صدقی» مدیر روابط عمومی این انجمن در گفتوگو با «راویان» میگوید افزایش قیمت انسولین و تجهیزات مدیریت دیابت، از جمله نوار تست قند، سرنگ و سنسورهای پایش مداوم قند خون، فشار سنگینی بر بیماران وارد کرده است؛ بهویژه خانوادههای کمدرآمد، بازنشستگان و کارگران.
به گفته صدقی ، برخی بیماران برای کاهش هزینهها، مصرف انسولین یا دفعات تست قند خون را محدود میکنند؛ اقدامی که میتواند احتمال بروز عوارض کوتاهمدت و بلندمدت دیابت را افزایش دهد.
انجمن دیابت گابریک همچنین اعلام کرده کمبود و توزیع نامنظم انسولین، فشار روانی شدیدی بر بیماران و خانوادههای آنها ایجاد کرده است.
بسیاری از بیماران به دلیل تفاوت واکنش بدنی یا نگرانی از عوارض جانبی، تمایلی به تغییر ناگهانی برند انسولین خود ندارند؛ حتی اگر نمونه جایگزین ایرانی در بازار موجود باشد.
به گفته این انجمن، اضطراب دائمی ناشی از نگرانی درباره تأمین دارو، کیفیت زندگی بیماران را کاهش داده و در برخی موارد به افسردگی و فرسودگی روانی منجر شده است.
در پایان این پیگیریها، مجموعهای از تناقضها همچنان بیپاسخ مانده است؛ تناقض میان پوشش اعلامی پنج درصدی و پرداخت واقعی بیماران، تناقض میان اعلام موجود بودن انسولین و روایت بیماران از کمبود دارو، و تناقض میان نبود گزارش رسمی تخلف و تجربه روزانه بیمارانی که با افزایش ناگهانی هزینهها مواجه شدهاند.
پرسشهای دیگری نیز همچنان مطرح است، چه نهادی مسئول اختلاف میان نرخ رسمی و مبلغ واقعی پرداختی بیماران است؟ چرا قیمتهای تعهدی بیمهها با تأخیر بهروزرسانی میشود؟ چه تعداد بیمار به دلیل گرانی یا کمبود، مصرف انسولین خود را کاهش دادهاند؟ و آیا عوارض ناشی از دیابت در ماههای اخیر افزایش یافته است؟
اما تا زمانی که پاسخ روشنی برای این پرسشها ارائه نشود، بیماران دیابتی در بوشهر همچنان میان داروخانههای خالی، نسخههای بیمهای و هزینههایی که هر ماه سنگینتر میشود، سرگردان خواهند ماند.
در میان تمام آمارها، بخشنامهها و پاسخهای اداری، شاید مهمترین تصویر این بحران همان پدر بازنشستهای باشد که ماهی دو بار جاده بوشهر تا شیراز را طی میکند؛ مردی که نگران اصلیاش نه قیمت دلار است، نه آمار تورم، بلکه این است که فرزند ۱۵ سالهاش ماه آینده هم بتواند انسولین تزریق کند. چون برای خانوادههایی مثل او، بحران دارو دیگر یک مسئله اقتصادی نیست؛ مسئله ادامه زندگی است.
«راویان» تا حصول نتیجه این موضوع را پیگیری خواهد کرد.
- نویسنده : حیدر کاشف
- منبع خبر : سرویس اجتماعی راویان
